Агар Тромп бихоҳад ҷангеро шурӯъ кунад, аз ин 5 роҳ истифода мекунад

Ба қалами Истефон Волт (Stephen Walt) дар нашрияи Foreign Policy

Иёлоти Муттаҳидаи Омрико дар роҳи ҷанг аст? Теъдоди афроде, ки фикр мекунанд ин мавзӯъ ҳақиқат дорад, рӯз ба рӯз дар ҳоли афзоиш аст ба вежа пас аз он ки раисиҷумҳури Омрико, Дунолд Тромп, чандин нафар аз нерӯҳои ботаҷрибаи худро аз кобина ихроҷ кард; афроде, ки ғаризаҳои манфии Тромпро контрол мекарданд. Аммо ин ихроҷиҳо ба суръат бо иддае аз сиёсатмадорони пешкисват ва дилхоҳи Тромп мисли Мойк Помпео, мудири пешини созмони CIA (ЦРУ) ва Ҷон Болтон, сафири собиқи Иёлоти Муттаҳида дар Созмони Милали Муттаҳид, ҷойгузин шуданд.

Якшанбеи гузашта Роберт Уорт дар New York Times навишт: “Дар ҳоли ҳозир Ҷеймз Мотис, вазири дифои Иёлоти Муттаҳида, дар ҳукми танҳо ва охирин садои кобинаи Тромп дар назар гирифта мешавад, ки мухолифи ҷанг аст. Вай танҳо фарде аст, ки хатароти даргирӣ бо Эрон, Куреи шимолӣ ва шояд чанд кишвари дигарро барҷаста мекунад.”

Аммо мо бояд чӣ қадр бобати ҳамлаи эҳтимолии Тромп ба дигар кишварҳо эҳсоси хатар кунем ва нигарон бошем? Аввалин чизе, ки бояд ба ёд биёваред ин аст, ки раҳбарони ҷаҳон маъмулан ҷангҳоеро, ки ба эътиқоди онҳо тӯлонӣ ва пурҳазина хоҳад буд ва мумкин аст бо шикаст ба поён бирасад, шурӯъ намекунанд. Аз ин рӯ, раҳбароне, ки ҷангеро оғоз мекунанд, дар ҳоли худфиребӣ ҳастанд, чаро ки тасаввур мекунанд ҷанг сареъ, арзон ва муваффақ хоҳад буд.

Пеш аз ҷанги ҷаҳонии аввал, раҳбарони Олмон фикр мекарданд, ки тарҳи “Шлиффен”-и онҳо иҷоза медиҳад, ки Фаронса ва Русияро дар арзи чанд моҳ ба шикаст бирасонанд. Ва Ҳитлер низ умеди мушобеҳе ба пирӯзии раъдосо дар бархе ҷабҳаҳои аслии худ дошт ва тасаввур мекард бо кӯмаки таҷҳизоти ҷангии ҳизби нозӣ, ҷанги кӯтоҳ ва муваффақиятомезро пеши рӯ хоҳад дошт ва тамоми мошини ҷангии нозиро бар асоси ин фарз, ки ҷанг кӯтоҳ хоҳад буд, созмондиҳӣ кард.

Аз сӯи дигар Жопун низ медонист, ки наметавонад барандаи ҷанги тӯлонӣ алайҳи Иёлоти Муттаҳида шавад, ва ҳамла ба Перл-Харбор як қимори ноумедкунандае барои Токио буд. Дар воқеъ Жопун умедвор буд, ки руҳияи Иёлоти Муттаҳидаро мутазалзил кунад ва Вошингтунро мутақоъид кунад, то қудрати шарқи Осиёро ба ин кишвар вогузор кунад.

Саддом Ҳусайн низ ба ин мавзӯъ фикр накард, ки давлате битавонад дар муқобили тасарруфи Кувайт муқовимат кунад, дуруст ҳамон тавр, ки Ҷорҷ Буши писар ва мушовиронаш (шомили Болтон) ба шакли аҳмақонае мӯътақид буданд, ки ҷанги Ироқ осон ва кӯтоҳ аст ва ҳазинаҳои худро таъмин мекунад.

Аммо дуруст ҳамон тавр, ки садриаъзами Олмон Теобалд фон Бетман-Холлвег, дар 1914, дар мавриди кишвараш изҳори назар кард, ба лиҳози демукросӣ, лозим ва оқилона аст, ки ҳар раҳбари кӯҳнакоре мардумро мутақоъид кунад, ки вуруд ба ҷанг илзомӣ аст. Ин дар ҳоле аст, ки дар Иёлоти Муттаҳида, Кунгра (Конгресс) нақши худ дар қонуни асосиро дар ба расмият шинохтани ҷанг барои муддате тӯлонӣ рад мекард. Тақрибан ҳеч раисиҷумҳуре дастури истифодаи густурдае аз нерӯҳои низомиро (ҳавопаймоҳои бидуни сарнишин ё муқобилаҳои кӯчаки низомӣ) содир намекунад, магар ин ки мӯътақид бошад умуми мардум бо вай ҳамроҳӣ мекунанд. Бинобар ин, ағлаби раҳбарони бузурги ҷаҳон талош мекунанд, то мардумро мутақоъид кунанд бо ҳам муттаҳид шаванд. Бинобар ин, агар як раисиҷумҳур ва мушовиронаш ба дунболи ҷанг бошанд, чӣ гуна ҷангро ба мардум илқо мекунанд?

Дар ин ҷо 5 истидлоли аслиро, ки ба таври маъмул ба унвони абзорҳое барои тавҷеҳи ҷанг истифода мешаванд, баррасӣ мекунем. Шумо метавонед ин маворидро ба унвони 5 аломати ҳушдордиҳанда дар назар дошта бошед.

Истидлоли аввал: хатари сангин пеши рӯст

Яке аз муҳимтарин мантиқҳои асосӣ пушти “ҷанги пешгирона” ин фарз аст, ки ҷанг дар ҳоли омадан аст ва беҳтар аст аз пеш барои ин ҷанг омода буд ва ба ҷойи баъд, акнун мубориза кард. Ба ҳамин далел низ Олмон дар соли 1914 ба ҷанги ҷаҳонӣ пайваст, зеро мӯътақид буд, ки (ба иштибоҳ) қудрати Русия ба зудӣ ба Олмон ғалаба мекунад. Давлати Буш низ бо ҳамин истидлол ба Ироқ ҳамла кард; зеро фикр мекард, ки Саддом дар дастёбӣ ба силоҳҳои куштори ҷамъӣ беш аз ҳадд пешрафт карда ва вазъият ғайриқобили таҳаммул хоҳад буд.

Бар ин асос, ҳар фарде, ки дар кобинаи Тромп ба дунболи ҷанг аст, саъй хоҳад кард, ки умуми мардумро мутақоъид кунад, ки Иёлоти Муттаҳида бо чандин раванди нокоромаде мувоҷеҳ аст ва мавқеияти бадтарро метавон аз тариқи иқдоми низомӣ тағйир дод.

Аммо нишонаҳои ин токтик куҷо ҳастанд? Нигоҳе ба лаффозиҳои аъзои кобинаи Тромп ҳама чизро мушаххас мекунад. Истифодаи мукаррар аз иборатҳое мисли “шикофҳо”, “хутути қирмиз”, “нуқоти бидуни бозгашт” ва ё “замон дар ҳоли аз даст рафтан аст”, ки борҳо дар нутқҳо такрор мешаванд, ба ин маънӣ аст, ки Иёлоти Муттаҳида бояд қабл аз ин ки дер шавад, вориди амал шавад.

Ба ин тартиб, ин нигаронкунанда аст, ки кобинаи Тромп ба такрор мегӯяд: беҳбуд ва тавофуқ дар хусуси қобилиятҳои ҳастаӣ ва мушакии Куреи шимолӣ ғайримумкин аст ва наметавон таҳдиди мавҷудро таҳаммул кард. Ва ё изҳороте дар мавриди тарсҳои ногувор аз қудратгирии як “Имперотурии Форс” дар Ховари Миёна, ки бояд пеш аз он ки кулли минтақаро тасхир кунад, шикасташ дод. Ҳар дуи ин иддаоҳо ба ин маънӣ аст, ки амнияти Омрико дар ҳоли хатар аст, бинобар ин ҷанг барои ҷилавгирӣ аз ин моҷаро, иҷтинобнопазир аст.

Ва ин дар ҳоле аст, ки Эрон то кунун ба тавофуқи ҳастаӣ пойбанд монда ва вориди амал нашудааст. Ба таври мушобеҳ, дар хусуси Куреи шимолӣ низ ба сахтӣ метавон истидлол кард, ки агар қобилиятҳои ҳастаӣ ва мушакии Куреи шимолӣ дар ҳоли афзоиш аст, чаро бояд Иёлоти Муттаҳида ба таври мустақим ва бо рӯйкарди таҳоҷумӣ ин вазъиятро буғранҷтар кунад?

Таваҷҷӯҳ дошта бошед, ки мантиқи “ҷанги пешгирона” ба таври зимнӣ эътироф мекунад, ки Иёлоти Муттаҳида ҳанӯз бисёр қавитар ва амнтар аз ҳар як аз ин душманон аст ва бинобар ин ниёзе ба рафтан ба ҷанг аз рӯи ноумедӣ нест.

* * *

Истидлоли дуввум: ҷанг осон ва арзон хоҳад буд

Ҳамон гуна, ки дар боло зикр шуд, ҳеч кас ҷангеро оғоз намекунад, ба хусус агар мутмаин бошад, ки ҷанги тӯлонӣ, пурҳазина ва ё эҳтимолан мунҷар ба шикаст, дар пеш аст. Бар ин асос, ҳар фарде, ки талош мекунад ҷангро ишоъа диҳад, ибтидо бояд худ ва умумро мутақоъид кунад, ки пирӯзӣ осон, иҷтинобнопазир ва арзон хоҳад буд. Дар амал, ин ба ин маънӣ аст, ки мардумро мутақоъид созад, ки ҳазинаҳои Иёлоти Муттаҳида дар ҷанг сифр аст ва хатароти ношӣ аз афзоиши таниш низ қобили контрол ва натиҷаи эҳтимолӣ низ ба осонӣ қобили пешбинӣ аст.

Аммо ин як гузинаи хатарнок аст. Ба хусус замоне, ки нигарониҳое дар миён бошад, ки афроде, ки тарафдори ҷанг ҳастанд, фарз мекунанд, ки душман дақиқан ҳамон кореро мекунад, ки онҳо мехоҳанд ва дучори ошнопиндорӣ нисбат ба ҳар навъ рафтори душман мешаванд. Аммо бояд ба ин нукта таваҷҷӯҳ кунем, ки ҷанг ҳамеша бар асоси ин пиндорҳо иттифоқ намеафтад ва гоҳе бисёр ғайримунтазира аст.

* * *

Истидлоли севвум: ҷанг мушкилоти зиёдеро ҳал хоҳад кард

Тарафдорони ҷанг ба таври маъмул ваъда медиҳанд, ки пирӯзӣ ба зудӣ мушкилоти зиёдеро ҳал хоҳад кард. Ҳамон тавр, ки Саддом фикр мекард бо ҳамла ба Кувайт ба унвони як қудрати бузург, суди як милёрд дулорӣ ба ҷайби кишвараш вориз карда ва албатта ба афзоиши нуфузи худ дар минтақа кӯмак карда ва дар ниҳоят низ, норизоятиҳои дохилиро тазъиф мекунад. Муҳимтарин паёмади мадди назари Саддом низ рақобат бо Эрон буд, ки қавитар аз Ироқ талаққӣ мешуд. Ба ҳамин тартиб, Буш ва навмуҳофизакорон фикр мекарданд сарнагунии Саддом, як мутаҷовизи эҳтимолиро аз байн мебарад ва албатта паёмеро барои дигар қудратҳои минтақа мисли Эрон мефиристад, эътибори Иёлоти Муттаҳидаро пас аз 11 сентябр бозсозӣ мекунад ва раванди демукротиза шудан дар Ховари Миёнаро оғоз мекунад ва дар ниҳоят хатари теруризмро коҳиш медиҳад.

Аммо бигузоред аз ин зовия ба моҷаро нигоҳ кунем, ки: нотавонӣ дар таҳаққуқи ин аҳдоф дар ҳоли ҳозир (ва ё дар оянда), паёмадҳои ногуворе хоҳад дошт. Дар воқеъ ин нотавонӣ на танҳо таъодули қудратро дар Иёлоти Муттаҳида тағйир медиҳад, балки дигаронро низ ба шакку тардид дар ҳаллу фасли ҷараёнҳои ин кишвар ва албатта заъфи эътибори давлат савқ медиҳад.

Ба баёне дақиқтар: агар Иёлоти Муттаҳида бо истифода аз зӯр, кишварҳои дигарро ба эҳтиром водор кунад, боздорандагии худро тақвият хоҳад кард ва сулҳро густариш медиҳад. Дар ғайри ин сурат, дар муқобили душманон сархӯрда хоҳад шуд ва ба чашми муттаҳидон фиребхӯрда ва заъиф ба назар мерасад.

Ба назар мерасад ин навъ тарзи фикр ҳар теъдод бор, ки афрод ба ҷанг пардохта бошанд, дарси ибрат намешавад ва ҳатто Омрико низ борҳо дар ин замина таҷриба кардааст. Мутаассифона, таъсирҳои мусбат ва қобили таваҷҷӯҳи ҷанг, ҳаргиз ба он зудӣ ва шиддат, ки суханронони ҷангафрӯз матраҳ мекунанд, фаро намерасанд. Ва дар натиҷа бо адами таваҷҷӯҳ ба ин мавзӯъ, омрикоиҳо маҷбур ҳастанд фишореро мутаҳаммил шаванд, ки аз пеш мушаххас аст.

* * *

Истидлоли чаҳорум: душман ё шарур аст ё девона ва ё шояд ҳар дуи инҳо

Агар мехоҳед як кишварро ба ҷанг ҳидоят кунед, фаромӯш накунед, ки ҳарифи худро махуф ҷилва диҳед. Тасаввури даргирӣ ба унвони як ҷанги содда бар сари манофеи рақобатӣ, барои ҷангафрӯзӣ кофӣ нест, зеро агар чунин буд, мушкилот метавонистанд аз тариқи диплумосӣ ва созиш ба ҷойи нерӯи низомӣ ҳал шаванд. Бар ин асос, суханронони ҷангафрӯз ағлаб талош доранд душманонро ба унвони шакли муҷассами шарр нишон диҳанд, то дар мутақоъид кардани мардум ба ин ки душман аз назари ахлоқӣ бешарм аст ва ба шакли ғайриқобили инкоре рафтори хасмона дорад, муваффақ шаванд. Бинобар ин, ҷангафрӯзон ва мубаллиғони ҷанг талош мекунанд дар зеҳни мардум ҷо биандозанд, ки танҳо роҳи ҳалли баландмуддати ҳалли мушкил бо душманон, ин аст, ки аз шарри онҳо халос шавем. Ҳамон тавр, ки Дик Чейнӣ, муовини замони риёсати ҷумҳурии Буш гуфт: “Мо бо шарорат музокира намекунем. Мо онро шикаст медиҳем.”

Хатти дуввуми истидлоли мазкур, ин иддаост, ки душманони Омрико мутаҷовизони номаъқул ва мутаъассиб ҳастанд, ки наметавонанд аз қудрати бартари низомии худ — шомили зарродхонаҳои бузург, силоҳҳои ҳастаии пешрафта, шабакаи қавии муттаҳидон ва абзорҳои мухталифи иқтисодӣ — ба дурустӣ истифода кунанд. Бинобар ин, сарони Эрон ба таври маъмул ба унвони афроди мазҳабӣ тавсиф мешаванд, ки ба дунболи шаҳодатталабӣ ҳастанд. Албатта Куреи шимолӣ мутафовит аз Эрон аст. Ким Чен Ун ба таври маъмул ба унвони фарди аҷибу ғариб, девона ва бисёр маккор шинохта мешавад. Барои таҳияи парвандаи ҷангӣ, муассиртар аст, ки ба мардум бигӯям ин афрод ба таври хатарноке даст ба куштор мезананд.

Аммо шигифтангез аст, ки вақте пойи манофеи мутафовит ба миён меояд, аз диди Иёлоти Муттаҳида ҳамин душманон табдил ба “душманони ҳушманд ва маъқул” мешаванд, ки бо нерӯҳои худ мардуми Омрикоро ба хатар меандозанд.

Бозҳои омрикоӣ мӯътақиданд агар Омрико тасмим ба ҳамла ба зерсохтҳои ҳастаии Куреи шимолӣ бигирад, дар воқеъ мумкин аст, ки аз иқдомоти Куре алайҳи муттаҳидони Иёлоти Муттаҳида ва ё худи Иёлоти Муттаҳида ҷилавгирӣ кунад. Барои ҳамла ба Эрон низ аз истидлолҳои мушобеҳ истифода мешавад.

* * *

Истидлоли панҷум: сулҳ бо бархе кишварҳо ғайриқонунӣ аст

Нишонаи ҳушдори ниҳоӣ замоне аст, ки як давлат шурӯъ ба таъкид бар парчами худ мекунад ва нишон медиҳад барои ватанпарастӣ дар талош аст, то дигар давлатҳоро таҳқир кунад. Дар тӯли ҷанги Ветном, Линдун Ҷонсун ва Ричорд Никсун фаъолони зидди ҷангро муттаҳам мекарданд, ки ба душманон кӯмак мекунанд ва барои онон роҳатӣ талаб мекунанд, чаро ки давлат дар он замон шадидан муштоқи ҷанг буд. Онон мӯътақид буданд ин гурӯҳ он чунон, ки бояд, ба ватани худ алоқа надоранд.

Нигоҳе ба рафторҳои твиттерии Тромп ва муттаҳидонаш нишон медиҳад ӯ чӣ дар сар дорад. Ҳамон тавр, ки пеш аз ин ишора шуд, носозгории кунунии сиёсатмадорони Иёлоти Муттаҳида дар мавриди сулҳ гиҷкунанда аст. Ман фарде воқеъгаро ҳастам ва на сулҳталаб, аммо кишваре, ки мавқеияти ҷаҳонии он ба ин андоза матлуб аст бояд алоқаи хоссе ба сулҳу субот дошта бошад ва ба дунболи рискҳои бузург бо дастовардҳои кӯчак набошад. Мутаассифона, пас аз 27 сол кор рӯйи сиёсат ва 17 сол ҷанг алайҳи теруризм, мӯътақидам руасои ҷумҳури Омрико дар ҳалли масоили печидаи стратегӣ ва сиёсӣ номуваффақ ҳастанд. Рӯйкардҳои сиёсати хориҷии ин кишвар заъиф ҳастанд. Танҳо кофӣ аст нигоҳе ба таҳдидҳои мушакии Иёлоти Муттаҳида дар қиболи Русия дошта бошем, то дарк кунем ин кишвар то чӣ ҳадд дар қиболи сиёсати хориҷӣ заъиф амал кардааст.

Баҳси ман ин аст, ки агар ин давлат тасмим бигирад, ки мехоҳад ҷангеро оғоз кунад, ҳама чизро барои тарсондани дигарон ё тазъифи шакку тардидҳо дар хусуси оғоз дар ихтиёр дорад. Қобили итминонтарин роҳ барои анҷоми ин кор ин аст, ки ватанпарастии мухолифони ҷангро маҳкум кунад, аммо умедворам давлат фаромӯш накунад, ки хасоратҳои воридаи ин ҷанг, беш аз судҳояш аст. Бинобар ин, агар ба истидлолҳои ман дар мавриди ҷанги Тромп нигоҳ кунед, шояд мутақоъид шавед ин давлат қасд надорад ба таври мустақим вориди ҷанг шавад, балки дар талош аст бо таҳдидҳояш имтиёзотеро дарёфт кунад. Аммо ин систем бисёр хатарнок аст, чаро ки наметавон ба таври мураттаб аз ҷанг ҳарф зад.

Агар Тромп ҷангро интихоб кунад, хатари бештар кадом кишварро таҳдид мекунад?

Ман ба ду далел, метавонам Эронро ном бибарам, чаро ки як: дар ҳоли ҳозир Куреи шимолӣ дорои силоҳҳои ҳастаӣ аст, ва Эрон ҳеч кадом аз онҳоро надорад, бинобар ин риски ҷанг бо Куреи шимолӣ бениҳоят бештар аст. Дуввум ин ки ҳатто як ҷанги мутаъораф дар шибҳиҷазираи Куре, метавонад сокинони Куреи ҷанубӣ, Жопун, Чин ва ғайраро бисёр нигарон ва озор диҳад. Дар муқобил, шарикони Омрико дар Ховари Миёна хеле хушҳол мешаванд агар Тромп аз тариқи чоплусиҳои онон васваса шавад ва ба Теҳрон ҳамла кунад.

Албатта ин истидлол 100 дар сад мантиқӣ нест. Ба илова, мӯътақидам Тромп агар бихоҳад афкори умумиро нисбат ба мушкилоти мавҷуд мунҳариф кунад, калид задани як ҷанг бо Эрон, бисёр эҳтимол дорад, то бо Куреи шимолӣ.

Бо ин ҳол, ман ҳанӯз ҳам фикр мекунам, ки ҷанг бо ҳар ду кишвар баъид аст, зеро Иёлоти Муттаҳида барои ҷанг бо ҳар як аз ин ду, дастовардҳои чандоне дар қиболи аз даст додани сарват ва манобеъи худ нахоҳад дошт.

Аммо фаромӯш накунем бадтарин идеяҳо дар даврае муҳаққақ шуда, ки раҳбарони Омрико фоқиди ҳуш, эҳтиёт ва қазовати дуруст будаанд.

Foreign Policy

Реклама


Рубрики:Сиёсат, Таҳлилот, ҷаҳон

Метки: , , , ,

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

w

Connecting to %s

%d такие блоггеры, как: