Перейти к содержимому

Занону кӯдакони доъишӣ дар миёнаи роҳи бозгашт ба ватан

Дар қаламрави Курдистони Сурия се урдугоҳи бузург вуҷуд дорад, ки занону фарзандони ҷангҷӯёни доъишӣ дар он қарор доранд: Айнисо, Алҳул ва Руж. Бузургтарини онҳо, Алҳул, дар наздикии марзи Ироқ қарор дорад ва 70 ҳазор нафар дар онҷо зиндагӣ мекунанд, ки аз ин шумор ҳудуди 60 ҳазор нафар шаҳрвандони Ироқу Сурия ҳастанд. Дар Айнисо ҳудуди 13 ҳазор нафар ва дар Руж 1700 нафар зиндагӣ мекунанд.

Ҳанӯз омори дақиқе аз ин ки чанд нафар аз ҷумҳуриҳои пасошӯравӣ дар Алҳул мустақар ҳастанд вуҷуд надорад, аммо шаҳрвандони ин ҷумҳуриҳо, ба гуфтаи шоҳидони айнӣ, яке аз пуршумортарини афрод ҳастанд. Ба унвони мисол, дар моҳи май диплумотҳои ӯзбак 148 ҳамватани худ ва фарзандонашонро аз ин урдугоҳ ҷамъ карданд. Дар ҳамон моҳ, 231 нафар низ аз Алҳул ба Қазоқистон бозгаштанд, ки умдатан занону кӯдакон буданд.

Бино ба гуфтаи созмони башардӯстонаи Save the Children, дар ин се урдугоҳ ҳудуди 9500 кӯдак аз 40 миллият боқӣ мондаанд, ки волидайни онҳо бо ДОЪИШ дар иртибот будаанд. Аз январи имсол, беш аз 300 кӯдак ба ватани худ бозгардонда шудаанд.

Доиман дар расонаҳо дар мавриди бозгашти шибҳинизомиёни пешин ва хонаводаҳои онҳо аз сарзаминҳои Сурия ва Ироқ ба кишварҳояшон шунида мешавад, аммо аксари ин кишварҳо хеле муштоқ ба бозгашти шаҳрвандони худ нестанд. Яке аз гузинаҳои эҳтимолӣ, муҳокимаи ҳамаи доъишиҳои собиқ дар Ироқ аст, аммо қабл аз он Урупо хостори ҳазфи эҳтимоли ҳукми эъдом мебошад. Ба гуфтаи Созмони Дидабони ҳуқуқи башар, наметавон рӯи муваффақияти музокирот дар мавриди ин мавзӯъ ҳисоб кард.

* * *

Хилофати кучак

Бар асоси эъломи Маркази байналмилалии мутолеоти ифротигарӣ (мустақар дар Ландан), то миёнаҳои соли 2019, шумори кулли хориҷиёни доъишӣ фаротар аз 52 ҳазор нафар буда, ки ин рақам шомили ҳамсарону кӯдакони онҳо мешавад, ки ҳудуди 60% аз онҳо қаблан дар худи хилофат аз модарони хориҷӣ мутаваллид шудаанд.

Ба дунболи озодсозии шаҳри Риққаи Сурия аз ДОЪИШ дар тобистони соли 2017, ки маркази пешини тамаркузи шумори зиёде аз ҷангҷӯёни хориҷӣ буд, бисёре аз онҳо ба ҳамроҳи ҳамсарону фарзандони худ ба шимоли шарқии Сурия ақибнишинӣ карданд. Пас аз он, онҳо дар зиндонҳои муваққат таҳти контроли Нерӯҳои демукротики Сурия (курдҳо) қарор гирифтанд.

Созмони Save the Children, ки аз тобистони соли 2017 дар ин манотиқ фаъолият мекунад, шумори занони хориҷии дорои фарзандро 13350 нафар тахмин мезанад. Дар миёнаҳои моҳи октябр, 9.5 ҳазор кӯдаки хилофат вуҷуд дошт (тибқи гуфтаҳои ин созмон, онҳо шаҳрванди 40 кишвар ба ғайр аз Сурия ва Ироқ ҳастанд). Дар айни ҳол, ҳудуди ниме аз онҳо ё ҳудуди 4/4 ҳазор нафар, ба синни 5-солагӣ нарасидаанд.

Дархост барои бозгардондани ин шаҳрвандон, чӣ бузургсолон ва чӣ кӯдакон, чандин моҳ аст, ки шунида мешавад. Мақомоти курд таъкид мекунанд, ки дар ҳоли ҳозир фоқиди қудрат ва манобеъ барои контроли кулли ҷамъияти зиндон буда ва ин амр худ боиси афзоиши хатари фирори онҳо мешавад.

Коршиносон ҳушдор медиҳанд, ки ҳар чи кӯдакон дар ин урдугоҳҳо, ки ба онҳо “мини хилофат” (хилофати кучак) мегӯянд, бештар бимонанд, эҳтимоли родикол шудани тафаккуроти кӯдакон бештар мешавад.

Ба гуфтаи намояндагони Save the Children, авлавияти аслӣ кӯдакон ҳастанд ва дар ин ҳолат, манофеи ин кӯдакон дар ин аст, ки онҳо муҷаддадан ба кишварҳои худ баргардонда шаванд, дармонҳои лозим рӯи онҳо анҷом шавад, то битавонанд бар ваҳшатҳое, ки дидаанд, ғалаба карда ва дубора ба ҷомеаҳои худ бозгарданд.

Бар асоси баровардҳои ғайрирасмӣ, аз Русия 4.5 ҳазор шаҳрванд, ки умдатан аз Чечен ва Доғистон буданд, ба ДОЪИШ пайвастанд ва ин кишвар яке аз аввалинҳое буд, ки раванди бозгашти муҷаддади фарзандон ва ҳамсарони доъишиҳоро таҳти ҳимояти Рамазон Қодиров оғоз кард.

Иттилооте мабнӣ бар ин ки ҳамсарону беваҳои аъзои созмонҳои теруристӣ ба сурати густурда тавассути конолҳои башардӯстона аз манотиқи даргирии мусаллаҳона ба Федеросиюни Русия бозмегарданд, дар ноябри 2018 тавассути Александр Бортников, мудири FSB таъйид шуд.

Албатта ин бад-он маъно нест, ки дар Федеросиюни Русия онҳоро бо оғӯши боз мепазирад. Александр Бортников эътироф кардааст, ки: бозгашти ҳамсарону фарзандони теруристҳо метавонад як хатари ҷиддӣ бошад, зеро онҳо “ба таври фазояндае тавассути раҳбарони созмонҳои теруристӣ ба унвони мубаллиғон барои ҷазби афрод ба ин гурӯҳ, бомбгузорони интиҳорӣ ё омилони ҳамалоти теруристӣ ва ҳамчунин ба унвони робит истифода мешуданд.”

Садҳо кӯдаки “ҷиҳодӣ” низ тавассути мақомоти ҷумҳуриҳои Осиёи Миёна, Кузуву (Косово) ва Туркия ба ватани худ бозгардонда шудаанд, агарчи бештар ятимон ва касоне ҳастанд, ки волидайни онҳо ба ҷурми теруризм дар Ироқу Сурия ба ҳабси абад маҳкум шуда буданд.

Аммо бештари кишварҳо алоқае ба робита бо касоне, ки даргири “ҷиҳод” шудаанд надоранд ва ҳатто бо касоне, ки бо теруристҳо на ба лиҳози идеулужикӣ, балки аз ҷиҳати хешовандӣ муртабит ҳастанд.

Дар соли ҷорӣ бар асоси оморҳои Save the Children, камтар аз 350 кӯдак аз се урдугоҳи Сурия, ки ҳамсарону фарзандони теруристҳо дар онҷо сокин ҳастанд, ба ватани худ бозгардонда шудаанд. Аксар (156 нафар) ба Қазоқистон бозгаштанд, 74 кӯдак низ тавассути Кузуву пазируфта шуданд. Аз байни кишварҳои Урупо, бештарин “фарзандони хилофат” тавассути Фаронса (17 нафар) ва Суэд (Шветсия, 7 нафар) бозгардонда шуданд. Чанд кишвари дигар монанд Белжик, Нурвеж ва Ҳуланд бо икроҳ 2 то 6 кӯдакро аз Сурия ба хона бозгардонданд. Ду ятимзодаи як зани утришӣ низ, ки ба Ховари Миёна гурехта буд, ба волидайни вай дар Вен таҳвил дода шуданд.

Бо таваҷҷӯҳ ба адами тамоюл ба пазириши шаҳрвандони кӯдак дар ватани худ, ки бо арзишҳои ифротӣ рушд кардаанд, ҷои тааҷҷуб надорад, ки ин кишварҳо ҳатто теруристҳои бузургсол бо гузарномаҳои урупоиро напазиранд. Ҳатто бо вуҷуди ин воқеият, ки дар Урупо қатъан онҳо озод раҳо нашаванд.

Ба гуфтаи як диплумоти урупоӣ, ҳатто ҳузури чунин афроде дар зиндон метавонад мӯҷиби родиколиза шудани ҷамъияти зиндонӣ шавад ва урупоиҳо далеле барои эҷоди мушкили ҷадид барои худ ба дасти худ надоранд.

Илова бар ин, Урупо на танҳо аҷалае барои муқобила бо сарнавишти шаҳрвандони нохостаи худ надошта, балки ба таври ҷиддӣ иқдомоти боздорандагӣ алайҳи бозгашт ба хонаро низ эҷод мекунад. Мақомоти Донморк (Дания, 27 шаҳрванд, ки ҳанӯз дар нуқтае дар минтақаи Сурия ва Ироқ боқӣ мондаанд) қавл додаанд, раванди тасвиби қавонинеро, ки имкони маҳрумияти шаҳрвандии Донморк аз аъзои созмонҳои теруристиро фароҳам кунад, тасреъ бахшанд. Танҳо дар сурате, ки терурист тобеияти як кишвари дигарро надошта бошад, метавон онро пасгирифт, то ба ҳеч ваҷҳ вай бидуни миллият боқӣ намонад, ки тибқи қавонини байналмилалӣ низ мамӯъ аст.

Мақомоти Ангилис, ки ҳудуди 60 бузургсол ва 60 кӯдак аз шаҳрвандони онҳо дар урдугоҳҳои Сурия қарор доранд, қаблан рӯи ин “гузина” кор кардаанд. Дар соли ҷорӣ, Бритониё тобеияти ду шаҳрванди худро ба далели иртибот бо ДОЪИШ салб кард. Илова бар ин, дар гузориши ахир, вазорати дохилаи ин кишвар тавсияеро барои нигаҳ доштани кӯдаконе, ки тобеияти Ангилис доштаанд, дар маҳалли зиндагии худ дар Сурия ироа додааст.

Агарчи фаъолони ҳуқуқи башар чунин рӯйкарди давлатҳои урупоиро маҳкум мекунанд, аммо мардуми онҳо комилан баръакс фикр мекунанд. Ба унвони мисол, тибқи охирин баррасии хадамоти иҷтимоии Odoxa, беш аз 89 дарсади фаронсавиҳо аз бозгашти “ҷиҳодиҳо” ба Фаронса нигарон ҳастанд ва 67% бар ин бовар ҳастанд, ки фарзандони теруристҳо бояд дар Сурия ва Ироқ раҳо шаванд.

Бо вуҷуди адами тамоюли бештари кишварҳо барои бозгашти ин шаҳрвандон, Урупо ба таври пешбинишуда барномаеро барои бурунрафт аз мушкили ин афрод дар пеш гирифтааст.

Дар мавриди муҳоҷирони ғайриқонунӣ, Иттиҳодияи Урупо Либиро ба унвони маркази нигаҳ доштани онҳо қарор дода ва дар мавриди теруристҳои асиршуда ва хонаводаҳои онҳо, Ироқ ба конуни таваҷҷӯҳ табдил шудааст. Илова бар ин, мақомоти Бағдод худ ибрози тамоюл карданд, ки ҳамаи муттаҳамон ба теруризмро муҳокима кунанд, аз ҷумла хориҷиҳое, ки тавассути кишварҳояшон “пазируфта нашудаанд”.

Илова бар ин, ҳатто Ожонси паноҳандагони Созмони Милал низ наметавонад ҳеч нақше дар ин раванд дошта бошад. Бино ба изҳороти худи ин созмон, на муборизон ва на аъзои хориҷии ДОЪИШ дар Сурия таҳти ҳимояти Ожонси паноҳандагони Созмони Милал қарор намегиранд. Дар ҳамин ҳол, ибтикори амал барои бозгардондани ҳамаи доъишиҳо, сарфи назар аз миллияти онҳо, дар дасти дастгоҳи қазоии Ироқ аст, ки худ мушкилоти каме надорад.

Ба гуфтаи сухангӯи Созмони Дидабони ҳуқуқ башар, бар асоси қавонини Урупо, мардумро наметавон ба кишварҳое фиристод, ки муҷозоти эъдом дар он вуҷуд дошта бошад ва ҳеч шароите барои як муҳокимаи одилона вуҷуд надорад ва системи қазоии Ироқ ҳатто асли бароатро (бегуноҳиро) надорад.

Ба гуфтам вай, тавофуқе дар ҳоли баҳс аст, ки шибҳинизомиёни пешин бо замонати Бағдод бидуни иҷрои ҳукми эъдом ба Ироқ эъзом мешаванд, аммо ин гуфтугӯҳоро наметавон муваффақиятомез номид.

Гузинаҳои дигаре вуҷуд надорад. Дар гузашта, чандин кишвар рӯи фикри эҷоди як додгоҳи байналмилалӣ бар сари аъзои ДОЪИШ кор кардаанд. Аммо онҳо ба суръат онро рад карданд, бо изҳори ин ки эҷоди чунин ургоне солҳо тӯл хоҳад кашид. Аммо нуктаи аслӣ ин аст, ки ҳимояти Шӯрои амнияти Созмони Милал аз ин созмон баъид ба назар мерасид, ки бархе аз аъзои он аз қабл нисбат ба эҳтимоли он ишора карда буданд.

Сарнавишти фарзандон ва ҳамсарони ҷангҷӯёни асиршуда дар ҳоли ҳозир зиёд мавриди баҳс қарор намегирад, зеро ин мавзӯъ бештар аз посухҳо, суолҳоеро эҷод мекунад. Яке аз тарсноктарин гузинаҳое, ки теъдоди зиёде аз диплумотҳои урупоӣ дар мавриди он баҳс мекунанд, даст кашидан ва канор гузоштани аъзои хонаводаҳои ДОЪИШ аст. Инки давлатҳоро ба хотири ин амр муқассир бидонем, худ суоли бузурги дигаре аст.

Tasnimnews

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d такие блоггеры, как: