Ҷумлаҳои ҳикматомез

Порае гуфтор ва ашъори арабии Абӯалӣ ибни Сино

Шайхурраис Абӯалӣ ибни Сино, бо ин ки бештар ба унвони файласуф ва пизишк шинохта шудааст, аммо ашъоре ҳам аз ӯ барҷой монда; ашъоре арабӣ ва порсӣ. Мо, тоҷикҳо низ бештар бо ашъори порсии ӯ ошноӣ дорем. Дар ин гузориш, баъзе аз гуфтори ҳакимонаи ӯ ва низ бархе ашъори арабиаш оварда мешавад:

1)

مسكنات الأوجاع : المشي الطويل والانشغال بما يُفرح الإنسان

Мусаккини дардҳо (яъне чизе, ки дардро таскин мебахшад ва ором мекунад), яке, бисёр роҳ рафтан (пиёдагардӣ) аст, ва дигар, машғул шудан ба коре, ки боиси хушҳолӣ ва шодмонии инсон аст.”

2)

بُلينا بقوم يظنون ان الله لم يهد سواهم

Гирифтори гурӯҳе шудаем, ки гумон мекунанд, Худованд ғайри эшонро ҳидоят накардааст!

3)

المستعد للشيء تكفيه أضعف أسبابه

Барои касе, ки истеъдоди анҷоми чизеро (масалан кореро) дорад, камтарини асбоби анҷоми он чиз кофист, ки аз ӯҳдаи он барояд.

(Тавзеҳ: Ин ҷумла бад-он маъност, ки агар дар вуҷуди як инсон истеъдод ва лиёқати анҷоми як кор — ҳарчанд кори бисёр сахту душвор — бошад, кофист пеши ӯ камтарин сабаби анҷоми он кор фароҳам бошад. Аммо касе, ки аз истеъдоду лиёқат бархӯрдор нест, агар пеши ӯ тамоми сабабҳои анҷоми он кор фароҳам бошад ҳам, ӯ наметавонад онро анҷом бидиҳад.

Масалан, як мудир агар боистеъдод бошад, барои мудирият чандон ниёз ба курсӣ ва идора ва хадаму ҳашам надорад, бидуни ин асбоб ҳам мудирияти худро хуб анҷом медиҳад. Аммо касе, ки белиёқат аст, агар мудир ҳам бишавад, ҳамаи асбоби мудириятро барои ӯ фароҳам созанд ҳам, аммо қодир нест мудирият кунад. С.И.)

4)

احذروا البطنة، فإن أكثر العلل إنما تتولد من فضول الطعام

Аз пурхӯрӣ бипарҳезед, ки аксари бемориҳо зодаи изофахӯриҳост.

5)

أقوى الناس عقلاً وأزكاهم نفساً, من يكلم الناس على قدر عقولهم

Оқилтарини мардумон ва покизатарини онҳо, касест, ки бо мардум ба андозаи зарфияти эшон сухан мегӯяд.

6)

حسبنا ما كُتِب من شروح لمذاهب القدماء، فقد آن لنا أن نضع فلسفة خاصة بنا

Дигар бас аст шарҳ навистан бар дидгоҳҳои фалосифаи пешин (аз Афлотуну Арасту), вақти он аст, ки фалсафаи хосси худамонро поярезӣ кунем!

7) Порае аз ашъори арабӣ:

اعتصم الورى بمعرفتك
عجز الواصفون عن صفتك
تب علينا فاننا بشر
ما عرفناك حق معرفتك

Халқ ба шинохт ва маърифати ту (эй Худо!) чанг заданд (ва камар бастанд, то туро бишносанд),

Аммо васфкунадагон аз васфи ту нотавон монданд.

Аз мо даргузар (эй Худо!), ки башарем,

Ки туро чунонки ҳастӣ, нашинохтем.”

* * *

كن كيف شئت فان الله ذو كرم
فما عليك بما تأتيه من بأس
سوى اثنتين فلا تقربها أبدا
الشرك بالله والاضرار بالناس

Ҳар гуна бихоҳӣ бошӣ, бош; зеро Худованд карим аст (яъне мебахшоядат)

Боке бар ту нест аз ҳар он чӣ анҷом медиҳӣ.

Аммо ду чиз ҳаст, ки ҳаргиз ба он ду наздикӣ макун:

Яке, ширки ба Худост, ва дигар, зарару зиён расондан бар мардумон.”

* * *

Бӯалӣ Сино ин байтро ҳангоми мурдан ва дар ҳолати ҷон доданаш замзама карда:

نموت وليس لنا حاصل

سوى علمنا أننا لا نعلم

Мемирем, дар ҳоле ки (аз дониш) чизе дастгирамон нашуд,

Ба ҷуз ин ки донистем, ки ҳеч чиз намедонем”.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.