Рубрика: Омӯзиши фалсафа

Омӯзиши фалсафа (21) – Баҳси поёнӣ

Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (2) Масъалаи дигар дар бораи вуҷуб ва имкон ин аст, ки ҳар мумкинулвуҷуди зотӣ ба василаи иллаташ воҷибулвуҷуд мешавад, аммо воҷибулвуҷуди ғайрӣ, на зотӣ. Яъне ҳар мумкинулвуҷуд агар маҷмӯи иллатҳо ва шароиташ мавҷуд шавад, ҳатман мавҷуд мешавад ва воҷибулвуҷуди ғайрӣ мегардад. Ва агар мавҷуд […]

Омӯзиши фалсафа (20) – Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (1)

Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (1) Яке дигар аз масоили муҳимми фалсафа, баҳси вуҷуб, имкон ва имтиноъ аст. Мантиқдонон мегӯянд, агар маҳмулеро ба мазвӯе нисбат диҳем, масалан бигӯем: “А Б аст”, робитаи Б бо А яке аз кайфиятҳои сегонаро хоҳад дошт: ё ин робита робитаи зарурӣ аст, яъне ҳатмӣ […]

Омӯзиши фалсафа (19) – Иллат ва маълул (2)

Иллат ва маълул (2) Масъалаи дигар дар боби иллат ва маълул ин аст, ки дар фалсафаи Арасту, иллат чаҳор қисм аст: иллати фоъилӣ, иллати ғоӣ, иллати моддӣ, иллати сурӣ. Дар маснуъоти башарӣ ин чаҳор иллат ба хубӣ содиқ аст: Масалан, агар хонае бисозем, банно ва коргарон иллати фоъилӣ […]

Омӯзиши фалсафа (18) – Иллат ва маълул (1)

Иллат ва маълул (1) Куҳантарин масъалаи фалсафа, масъалаи иллат ва маълул аст. Дар ҳар низоми фалсафӣ номи иллат ва маълул бурда мешавад, бар хилофи асолати вуҷуд ё вуҷуди зеҳнӣ, ки дар бархе низомҳои фалсафӣ ҷойгоҳи баланде дорад ва бархе аз низомҳои фалсафии дигар кучактарин огоҳӣ аз он надоранд […]

Омӯзиши фалсафа (17) – Собит ва мутағайир (3)

Собит ва мутағайир (3) Ҳақиқат ин аст, ки кашфи асолати вуҷуд ва эътиборияти моҳият аст, ки моро ба дарки ин муҳим муваффақ медорад. Яъне агар асолати вуҷуд набуд, аввалан тасаввури ҳаракати ҷавҳария номумкин буд, ва сониян ин ки саялон ва шудан ва сайрурат айни мартибае аз вуҷуд аст, […]

Омӯзиши фалсафа (16) – Собит ва мутағайир (2)

Собит ва мутағайир (2) Аз ҷумлаи таҳаввулоти асосӣ, ки дар фалсафаи исломӣ ба василаи Садрулмутааллиҳин рух дод, исботи ҳаракати ҷавҳария буд. Садрулмутааллиҳин собит кард, ки ҳатто бар усули арастуии модда ва сурат низ, бояд қабул кунем, ки ҷавҳарҳои олам дар ҳоли ҳаракати доим ва мустамир мебошанд, як лаҳза […]

Омӯзиши фалсафа (15) – Собит ва мутағайир (1)

Собит ва мутағайир (1) Яке дигар аз баҳсҳои фалсафӣ, баҳси собит ва мутағайир аст, ки бо баҳси ҳодис ва қадим наздик аст. Тағйир яъне дигаргунӣ ва сабот яъне якнавохтӣ. Бидуни шак, мо доиман шоҳиди тағйирот ва дигаргуниҳо дар ҷаҳон мебошем. Худи мо, ки ба дунё омадаем, доиман аз […]

Омӯзиши фалсафа (14) – Ҳодис ва қадим

Ҳодис ва қадим Аз ҷумлаи баҳсҳои фалсафӣ, ки аз дерзамон ҷалби таваҷҷӯҳ кардааст, масъалаи ҳодис ва қадим аст. Ҳодис дар урф ва луғат ба маънои нав, ва қадим ба маънои кӯҳна аст. Вале ҳодис ва қадим дар истилоҳи фалсафа ва калом, бо он чӣ дар урфи омм вуҷуд […]

Омӯзиши фалсафа (13) – Ҳақиқат ва хато

Ҳақиқат ва хато Масъалаи вуҷуди зеҳнӣ аз як зовияи дигар, ки мавриди мутолеа қарор гирад, марбут мешавад ба арзиши воқеънамоии идрокот. Яъне марбут мешавад ба ин ки идрокот ва тасаввуроти мо дар бораи олами хориҷ, чӣ андоза воқеънамо аст. Яке аз масоили муҳим, ки аз қадимулайём мавриди таваҷҷӯҳи […]

Омӯзиши фалсафа (12) – Айнӣ ва зеҳнӣ

Айнӣ ва зеҳнӣ Яке аз тақсимоти вуҷуд ва ҳастӣ он аст, ки ҳастӣ ва вуҷуди як шайъ ё айнӣ аст ва ё зеҳнӣ. Ҳастии айнӣ яъне ҳастии хориҷӣ, ки мустақил аз зеҳни инсон аст. Медонем, ки масалан кӯҳ, дарё ва саҳро дар хориҷ аз зеҳни мо ва мустақил […]

Омӯзиши фалсафа (11) – Вуҷуд ва моҳият

Вуҷуд ва моҳият Дар боби вуҷуд ва моҳият муҳимтарин баҳс ин аст, ки оё вуҷуд асил аст ё моҳият? Мақсуд ин аст, ки мо дар ашё ҳамвора ду маънӣ ташхис медиҳем ва ҳар ду маъниро дар бораи онҳо содиқ медонем. Он ду чиз яке ҳастӣ аст ва дигаре […]