Омӯзиши фалсафа

Омӯзиши фалсафа (21) – Баҳси поёнӣ

Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (2) Масъалаи дигар дар бораи вуҷуб ва имкон ин аст, ки ҳар мумкинулвуҷуди зотӣ ба василаи иллаташ воҷибулвуҷуд мешавад, аммо воҷибулвуҷуди ғайрӣ, на зотӣ. Яъне ҳар мумкинулвуҷуд агар маҷмӯи иллатҳо ва шароиташ мавҷуд шавад, ҳатман мавҷуд… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (20) – Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (1)

Вуҷуб, имкон ва имтиноъ (1) Яке дигар аз масоили муҳимми фалсафа, баҳси вуҷуб, имкон ва имтиноъ аст. Мантиқдонон мегӯянд, агар маҳмулеро ба мазвӯе нисбат диҳем, масалан бигӯем: “А Б аст”, робитаи Б бо А яке аз кайфиятҳои сегонаро хоҳад дошт:… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (19) – Иллат ва маълул (2)

Иллат ва маълул (2) Масъалаи дигар дар боби иллат ва маълул ин аст, ки дар фалсафаи Арасту, иллат чаҳор қисм аст: иллати фоъилӣ, иллати ғоӣ, иллати моддӣ, иллати сурӣ. Дар маснуъоти башарӣ ин чаҳор иллат ба хубӣ содиқ аст: Масалан,… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (18) – Иллат ва маълул (1)

Иллат ва маълул (1) Куҳантарин масъалаи фалсафа, масъалаи иллат ва маълул аст. Дар ҳар низоми фалсафӣ номи иллат ва маълул бурда мешавад, бар хилофи асолати вуҷуд ё вуҷуди зеҳнӣ, ки дар бархе низомҳои фалсафӣ ҷойгоҳи баланде дорад ва бархе аз… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (17) – Собит ва мутағайир (3)

Собит ва мутағайир (3) Ҳақиқат ин аст, ки кашфи асолати вуҷуд ва эътиборияти моҳият аст, ки моро ба дарки ин муҳим муваффақ медорад. Яъне агар асолати вуҷуд набуд, аввалан тасаввури ҳаракати ҷавҳария номумкин буд, ва сониян ин ки саялон ва… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (16) – Собит ва мутағайир (2)

Собит ва мутағайир (2) Аз ҷумлаи таҳаввулоти асосӣ, ки дар фалсафаи исломӣ ба василаи Садрулмутааллиҳин рух дод, исботи ҳаракати ҷавҳария буд. Садрулмутааллиҳин собит кард, ки ҳатто бар усули арастуии модда ва сурат низ, бояд қабул кунем, ки ҷавҳарҳои олам дар… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (15) – Собит ва мутағайир (1)

Собит ва мутағайир (1) Яке дигар аз баҳсҳои фалсафӣ, баҳси собит ва мутағайир аст, ки бо баҳси ҳодис ва қадим наздик аст. Тағйир яъне дигаргунӣ ва сабот яъне якнавохтӣ. Бидуни шак, мо доиман шоҳиди тағйирот ва дигаргуниҳо дар ҷаҳон мебошем…. Read More ›

Омӯзиши фалсафа (14) – Ҳодис ва қадим

Ҳодис ва қадим Аз ҷумлаи баҳсҳои фалсафӣ, ки аз дерзамон ҷалби таваҷҷӯҳ кардааст, масъалаи ҳодис ва қадим аст. Ҳодис дар урф ва луғат ба маънои нав, ва қадим ба маънои кӯҳна аст. Вале ҳодис ва қадим дар истилоҳи фалсафа ва… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (13) – Ҳақиқат ва хато

Ҳақиқат ва хато Масъалаи вуҷуди зеҳнӣ аз як зовияи дигар, ки мавриди мутолеа қарор гирад, марбут мешавад ба арзиши воқеънамоии идрокот. Яъне марбут мешавад ба ин ки идрокот ва тасаввуроти мо дар бораи олами хориҷ, чӣ андоза воқеънамо аст. Яке… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (10)

Масоили фалсафа Акнун лозим аст ҳарчанд ба таври мухтасар ва кӯтоҳ, феҳристе аз масоиле, ки дар фалсафаи исломӣ дар бораи онҳо таҳқиқ мешавад, ҳамроҳ бо як силсила тавзеҳоти равшангар, ба даст диҳем. Масоили фалсафӣ бар меҳвари мавҷуд давр мезанад. Яъне… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (9)

Ҳикмати Мутаолия (2) Назаре куллӣ ба фалсафаҳо ва ҳикматҳо Фалсафа ва ҳикмат ба мафҳуми омм, аз назарҳои мухталиф тақсимоти гуногун доранд, аммо агар аз лиҳози равиш дар назар бигирем, чаҳор навъ аст: ҳикмати истидлолӣ, ҳикмати завқӣ, ҳикмати таҷрибӣ, ҳикмати ҷадалӣ…. Read More ›

Омӯзиши фалсафа (8)

Ҳикмати Мутаолия (1) Дар баҳси гузашта, ба сурати кӯтоҳ ба чаҳор равиши фикрӣ дар давраи исломӣ ишора кардем ва намояндагони маъруфи онҳоро низ ном бурдем. Акнун изофа мекунем, ки ин чаҳор ҷараён дар ҷаҳони ислом идома ёфтанд, то дар як… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (7)

Равишҳои фикрии исломӣ Дар ду баҳси пешин, тавзеҳе дар бораи равиши фалсафии ишроқӣ ва равиши фалсафии машшоӣ додем ва гуфтем, ки миёни ишроқиҳо ва машшоиҳо як силсила ихтилофоти асосӣ дар масоили фалсафӣ вуҷуд дорад ва гуфтем, ки бино бар машҳур,… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (6)

Фалсафаи ишроқ ва фалсафаи машшоъ (2) Дар поёни баҳси пешин гуфтем, ки он чӣ Афлотун дар мавриди ишқ гуфтааст, ки баъдҳо ба номи ишқи афлотунӣ хонда шуд, ишқи зебоӣ аст, ки ба ақидаи Афлотун решаи илоҳӣ дорад. Ва ин рабте… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (5)

Фалсафаи ишроқ ва фалсафаи машшоъ (1) Фалосифаи исломӣ ба ду даста тақсим мешаванд: фалосифаи ишроқ ва фалосифаи машшоъ. Сардастаи фалосифаи ишроқӣ, Шайх Шаҳобуддин Суҳравардӣ аз уламои қарни шишум аст ва сардастаи фалосифаи машшоъ, Шайхурраис Абӯалӣ ибни Сино ба шумор меравад…. Read More ›

Омӯзиши фалсафа (4)

Фалсафа дар асри ҷадид Дар асри ҷадид, ки аз қарни 16-ум оғоз мешавад, равиши қиёсӣ ва ақлӣ дар улум, ҷойи худро ба равиши таҷрибӣ ва ҳиссӣ дод, ки кори дурусте ҳам буд. Улуми табиӣ яксара аз қаламрави равиши қиёсӣ хориҷ… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (3)

Фалсафа чист? (3) Дар баҳси қаблӣ гуфтем, ки фалсафа дар қадим (ва ба хусус дар ҷаҳони ислом) ба ду маъно ба кор мерафт: яке он ки ин вожа ба ҳамаи донишҳои ақлӣ ба кор мерафт, ки иборат буданд аз: илоҳиёт,… Read More ›

Омӯзиши фалсафа (2)

Фалсафа чист? (2) Баҳси мо дар бораи вожаи фалсафа дар луғат буд ва ба ин ҷо расидем, ки дар гузашта ин вожа бар як илми махсус итлоқ намешуда, чунон ки имрӯз барои як илми махусус ба кор меравад, балки ҳамаи… Read More ›