Фалсафаи исломӣ

Ислом ва Эронзамин (60)

(Хадамоти мутақобили Эрон ва ислом, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Бахши севвум Хадамоти Эрон ба ислом (23) Фалсафа ва ҳикмат (2) Табақаи дуввум Ин табақа аз ду гурӯҳи мухталиф ташкил мешавад: гурӯҳи шогирдони Кендӣ ва гурӯҳе, ки шогирди Кендӣ набудаанд…. Read More ›

Ислом ва Эронзамин (59)

(Хадамоти мутақобили Эрон ва ислом, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Бахши севвум Хадамоти Эрон ба ислом (22) Фалсафа ва ҳикмат (1) Фалсафа ба мафҳуми мутаораф, аввалин бор аз тарҷумаи китобҳои дигарон — яъне юнониён ва аҳёнан ҳиндиён — оғоз гашт,… Read More ›

Анвоъи сохторҳои сиёсӣ дар андешаи Ибни Сино

Дар ибтидо бояд гуфт, андешаи сиёсии Ибни Сино чандон тафовуте бо тафаккури сиёсии Форобӣ надорад. Зеро андешаҳои Форобӣ дар заминаи сиёсат, ба ҳадде муҳкам ва устувор матраҳ шудааст, ки на танҳо Ибни Сино, балки бештари донишмандони баъд аз Форобӣ таҳти… Read More ›

Бӯалӣ кофир буд ё мусалмон?

Матни суханронӣ дар ҷамъи донишҷӯёни покистонӣ дар Маркази омӯзишҳои кӯтоҳмуддат ва фурсатҳои мутолиотии Донишгоҳи байналмилалии Мустафо (с)-и Эрон (соли 2011) * * * Бисмиллоҳир Раҳмони Раҳим Меҳвари баҳси имрӯзи мо, Бӯалӣ аст; ин нобиғаи торих, ки бе ҳеч муболиға ва… Read More ›

“Инҳитоти фалсафӣ вақте рух медиҳад, ки равиши ақлонӣ рахт барбандад”

Гузориши ҳамоиши “Бузургдошти рӯзи Шайхи Ишроқ” (3) Суханронии Абдулҳусайни Хусравпаноҳ, файласуф ва устоди донишгоҳ, унвони суханронӣ: “Корбасти равишшиносии ҳикмати ишроқ барои ҷилавгирӣ аз инҳитоти инсонӣ” * * * Инҳитот ба маънои пастӣ, ва инҳитоти як ҷомеа ба маънои пастии он… Read More ›

Маънии “ишроқ” дар ҳикмати Суҳравардӣ

Гузориши ҳамоиши “Бузургдошти рӯзи Шайхи Ишроқ” (2) Суханронии Иброҳими Динонӣ, файласуф ва устоди донишгоҳ. Унвон: “Маънии “ишроқ” дар ҳикмати Суҳравардӣ” * * * Шайхи шаҳид (Суҳравардӣ) соҳиби китоби “Ҳикматул-ишроқ” ва фалсафаи ӯ, фалсафаи ишроқӣ аст. Калимаи “ишроқ” арабӣ аст ва… Read More ›

“Такфир танҳо ба адёни иброҳимӣ ихтисос надорад”

Гузориши ҳамоиши “Бузургдошти рӯзи Шайхи Ишроқ” (1) Суханронии Оятуллоҳ Муҳаққиқи Домод, файласуф ва устоди донишгоҳ. Унвон: “Суҳравардӣ шаҳиди такфир” * * * Агар шунаво бошем ва андаке гӯш бидиҳем, садои фарзандони ятимеро мешунавем, ки падаронашон кушта мешаванд ва нолаи бевазанонеро… Read More ›

Хутбаи Ибни Сино дар тавҳид ва тарҷумаи форсии он аз Ҳаким Умари Хайём

Абӯалӣ ибни Сино хутбае дорад маъруф ба “Хутбаи тавҳидия”. Ӯ дар ин хутбаи кӯтоҳ, ки ба арабист, фишурдаи дидгоҳи фалсафии худро дар боби зоти поки Худои Таъоло ва сифоти Ӯ, аркони низоми ҳастӣ, тартиби мавҷудот, ҳикмати хилқат ва ҷойгоҳи инсон… Read More ›

Нақди талаққии ғарбиён аз тафаккури Ҳаким Умари Хайём

Ба қалами профессор Сайидҳусайни Наср Ишора: Сайидҳусайни Наср, файласуфи эронӣ ва устоди улуми исломӣ дар Донишгоҳи Ҷорҷ Вошингтуни Омрико, ки мақолот ва кутуби донишгоҳии бисёреро ба риштаи таҳрир даровардааст. * * * Хайём Умуман ҳеч шахсияте дар торихи адабиёти форсӣ… Read More ›

Ҷаҳони моддӣ оғози замонӣ надорад

Ба қалами Маҳмудхон Бурҳонов Ҷаҳони моддӣ оғози замонӣ надорад, зеро замон худ ҳамчун макон, мафҳумест бархоста аз модда, ва ба иборати дақиқтар: замону макон ду буъд аз абъоди модда аст. Аз ин рӯ, фалосифа аз қадим дар радди пиндори мутакаллимон,… Read More ›

Табйин ва нақди дидгоҳи Ҳокинг дар нафйи Худо

Стивен Вилём Ҳокинг (Stephen Hawking) физикдони назарӣ ва кайҳоншиноси бритониёӣ аст. Муҳимтарин осори вай ду китоби “Торихчаи замон” (A Brief History of Time) ва “Тарҳи бузург” (The Grand Design) аст. Ӯ мекӯшад, бо ироаи як теорияи ҷомеъ (M-Thoery), ниёз ба… Read More ›

Хайём аз нигоҳи Аллома Ҷаъфарӣ

Ба баҳонаи Рӯзи бузургдошти Ҳаким Умари Хайём (28 урдибиҳишт мусодиф бо 18 май) Ишора: Муҳаммадтақии Ҷаъфарӣ машҳур ба “Аллома Ҷаъфарӣ” (1923-1998), аз уламои барҷастаи ҷаҳони ислом, ҳаким, файласуф, мутакаллим, фақеҳ ва усулии номдор аст. Ӯ саросари умри худро дар таҳсил,… Read More ›

Оё илм метавонад маншаи ҳастиро дақиқ кунад?!

Пурсиш: Чанд рӯз пеш дар ин саҳифа баҳси доғ байни ба истилоҳ Худонобоварон ва Худобоварон дар авҷ буд. Ҳоло, ки вазъ як каме ором шудааст, хостам матлаберо инҷо бикорам ва суолеро матраҳ бикунам, то шояд ба баъзе чизҳо равшанӣ биандозад…. Read More ›

Нигоҳе гузаро ба андешаҳои сиёсӣ ва иҷтимоии Ибни Халдун

Абузайд Абдурраҳмон ибни Муҳаммад ибни Халдун (1332-1406), файласуф ва ҷомеашиноси исломӣ, дар Тунис ба дунё омад ва дар Миср даргузашт. Ибни Халдун зиндагии пурмоҷарое дошт. Зеро аз як сӯ, падар, модар ва ҷамъе аз устодони худро дар асари тоъун, ва… Read More ›

Эпикур ва “маргандешӣ”

Пурсиш: Эпикур, файласуфи юнонӣ мегӯяд: “Марги ман беаҳаммият аст, зеро то ман ҳастам, бо ман нест ва вақте марг аз роҳ мерасад, ман нестам”. Оё маргандешӣ хосси Худобоварон аст? Чун ба назар мерасад, маҳз маргандешӣ мардумро ниёзманди анбиё мекунад, чунонки… Read More ›

Пайдоиши ҷаҳон ва тасодуф

Пурсиш: Тибқи назарияи “Big Bang”-и Enstein Geti, тақрибан 13.7 миллиард сол пеш як таркиш ба вуҷуд меояд ва дар ин таркиш каҳкашони Роҳи ширӣ (Milky Way), ки сайёраи мо дар он қарор дорад, аз як ҳубоби хурд ба вуҷуд омадааст…. Read More ›

Некӣ ва бадӣ дар андешаи Мавлоно

Сайидюнуси Истаравшанӣ Дар мақолаи пешин, дидгоҳи Бӯалӣ Сино дар бораи некӣ ва бадӣ баррасӣ ва баён шуд, ки Бӯалӣ Сино ба чизе ба номи “мабдаи бадӣ” қоил набудааст ва аз назари вай, ҳар чӣ ҳаст хайр аст ва ҷаҳон мабдае… Read More ›

Некӣ ва бадӣ дар фалсафаи Ибни Сино

Сайидюнуси Истаравшанӣ Оё Ибни Сино ҷаҳонро иборат аз “мазҳари Некӣ ва Бадӣ” медонад? Дар ин мақола, дидгоҳи Бӯалӣ Сино дар ин масъала, барои хонандаи азиз пешкаш мешавад. Баррасии ин масъала ба хусус аз ин ҷиҳат қобили аҳаммият аст, ки ахиран… Read More ›

Ҳаким Носири Хусрав ва “Консепсияи Ақли Кулл” (2)

Нақде бар андешаи Ҳафиз Бобоёров, бахши дуввум Сайидюнуси Истаравшанӣ Дар ин қисмат аз навиштор — ки бахши дуввум аз нақду баррасиҳои андешаи ҷаноби Ҳафиз Бобоёров дар бораи “Консепсияи Ақли Кулл”-и Ҳаким Носири Хусрав аст — ибтидо саъй мешавад назари Ҳаким… Read More ›

“Маҳакк”-и Мавлоно

Нақде бар андешаи Ҳафиз Бобоёров Сайидюнуси Истаравшанӣ Дар ин ҷустор низ ба нақд ва баррасии яке дигар аз “далел”-ҳое, ки ҷаноби Ҳафиз Бобоёров дар исботи муддаъои худ зикр кардаанд, мепардозем. Муддаъои эшон ин аст, ки равшанфикрони тоҷик (аъамм аз фалосифа,… Read More ›