Фалсафаи ғарб

Зоти Худо ва тамоюзи сифоти ӯ дар фалсафаи Эспинузо (Спиноза)

Чакидаи мақола Борух Эспинузо (Baruch Spinoza= Бенедикт Спиноза, 1632-1677), файласуфи машҳури ҳуландӣ, Худоро танҳо ҷавҳаре медонад, ки ҳама чиз таҷаллии ӯст. Аз назари ӯ, Худо ба воситаи сифоташ — ки номутаноҳӣ ва бо зоти ӯ муттаҳиданд — дар оламҳои номутаноҳӣ… Read More ›

Робитаи таҷрибаи зебоишиносӣ бо таҷрибаи динӣ ба ривояти Олфред Мортин

Чакидаи мақола Ҷеймз Олфред Мортин (James Alfred Martin), файласуф ва андешаманди муосири дин, бо нигоҳе ба таҷрибиёти динӣ ва зебоишиносии давраҳои таърихӣ ва тарҳи назариёти мухталиф, ба дунболи нишон додани иртиботи таҷрибиёти динӣ ва зебоишинохтӣ дар қарнҳои мухталиф аст. Ин… Read More ›

Нақду баррасии иллатҳои “аз худ бегонагӣ” аз нигоҳи Фейербох ва Моркс

Чакида Лудвиг Фейербох (Ludwig Feuerbach = Людвиг Фейербах) ва Корл Моркс (Karl Marx = Карл Маркс) аз ҳегелиёни чапгаро ва файласуфони моддие ҳастанд, ки баъд аз Ҳегел, дар бораи “аз худ бегонагӣ” ва иллатҳои он баҳс намудаанд. Дар таҳқиқи ҳозир,… Read More ›

Оё “мусули афлотунӣ” ҳамон “фараваҳри зартуштӣ” аст?

Чакида Мафоҳими бунёдии “мусул” ва “фараваҳ(а)р” (паҳлавӣ: fravahr) дар фалсафаи Афлотун ва ойини зартуштӣ аз ҷойгоҳи вежа ва арзишманде бархӯрдоранд. Дар фалсафаи Афлотун, “назарияи мусул” ба баёни аслу маншаи суратҳои олами моддӣ пардохтааст; ва дар ҷаҳонбинии зартуштӣ низ офариниши суратҳои… Read More ›

Адли илоҳӣ (28)

Ба қалами Муртазо Мутаҳҳарӣ Бахши шашум: маргу мирҳо (1) Падидаи марг Яке аз андешаҳое, ки ҳамвора башарро ранҷ додааст, андешаи марг ва поён ёфтани зиндагӣ аст. Одамӣ аз худ мепурсад, чаро ба дунё омадаем ва чаро мемирем? Манзур аз ин… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (14, қисмати поёнӣ)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Натиҷа Натиҷае, ки амалан аз баррасии иллатҳо ва омилҳои гароишҳои моддӣ бояд бигирем чист? Муҷаддадан бояд эътироф кунам, ки муддаӣ нестам ин баррасӣ як баррасии ҷомеъ ва комил аст. Мумкин аст… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (13)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Сангари қаҳрамонӣ ва пархошгарӣ Иллатҳо ва авомиле, ки қаблан таҳти унвонҳои “норасоии мафоҳими калисоӣ”, “норасоии мафоҳими фалсафӣ”, “норасоии мафоҳими иҷтимоӣ ва сиёсӣ”, “нақси равишҳои таблиғӣ” ва “номусоид будани фазои ахлоқӣ ва… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (12)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Муҳити ахлоқӣ ва иҷтимоии номусоид Иллати дигари гароишҳои моддӣ ин аст, ки фазои руҳӣ ва ахлоқии инсон бо андешаи Худошиносӣ ва Худопарастӣ номусоид бошад. Худошиносӣ ва Худопарастӣ табъан мусталзими як навъ… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (11)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Норасоии мафоҳими иҷтимоӣ ва сиёсӣ Севвумин иллати гароишҳои моддӣ, норасоии бархе мафоҳими иҷтимоӣ ва сиёсӣ будааст. Дар таърихи фалсафаи сиёсӣ мехонем, ки он гоҳ ки мафоҳими хосси иҷтимоӣ ва сиёсӣ дар… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (10)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Посухи ишколҳои Дэвид Юм бар бурҳони назм Инак, баррасии эродҳои Дэвид Юм бар бурҳони назм: 1) Ин ки оқои Юм пиндоштааст, ки бурҳони назм моҳияти таҷрибӣ дорад монанди ҳамаи бурҳонҳои таҷрибии… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (9)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Бурҳони назм (1) Соддатарин ва умумитарин бурҳоне, ки бар вуҷуди Худованд иқома мешавад, “бурҳони назм” аст. Қуръони Карим мавҷудоти ҷаҳонро ба унвони “оёт” яъне алоим ва нишонаҳое аз Худованд ёд мекунад…. Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (8)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Мафҳуми офариниш Аз ҷумлаи сардаргумиҳои ғарбӣ аз ноҳияи фалсафӣ, ки ба масъалаи иллият марбут мешавад, таҳлил ва баррасии офариниш аст. Офариниш ё хилқат яъне чӣ? Оё офариниш ба маънии ин аст,… Read More ›

Робитаи ахлоқ ва сиёсат аз дидгоҳи Макиавеллӣ ва донишмандони исломӣ (3)

Сайидюнуси Истаравшанӣ Бахши севвум ва поёнӣ Ҷойгоҳи ахлоқ дар сиёсат аз назари ислом Сиёсати мавриди назари ислом, бо сиёсате, ки амсоли Макиавеллӣ аз он мегӯянд, аслан қобили муқоиса нест. Аз нигоҳи ислом, ахлоқ на танҳо аз сиёсат ҷудо нест, балки… Read More ›

Робитаи ахлоқ ва сиёсат аз дидгоҳи Макиавеллӣ ва донишмандони исломӣ (2)

Сайидюнуси Истаравшанӣ Бахши дуввум Тасмими банда ин буд, ки мақолаи мазбур дар ду қисмат бошад, ба ин сурат, ки дар қисмати аввал мухтасар дар бораи андешаҳои Макиавеллӣ сӯҳбат бикунам, ки гузашт, ва дар қисмати дуввум ҷойгоҳи ахлоқ дар сиёсат аз… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (7)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Азалияти модда Боз аз ҷумла намунаҳои норасоии фалсафаи ғарбӣ ин аст, ки хаёл кардаанд назарияи азалияти модда, бо эътиқод ба Худо мунофӣ аст, ва ҳол он ки ҳеч мулозимае миёни ин… Read More ›

Робитаи ахлоқ ва сиёсат аз дидгоҳи Макиавеллӣ ва донишмандони исломӣ (1)

Сайидюнуси Истаравшанӣ Бахши аввал Ахиран, бо яке аз дӯстонам дар Душанбе, ки каму беш бо авзоъу аҳволи мақомоти кишварӣ ошност, сӯҳбате доштам. Аз ӯ пурсидам, чӣ дидгоҳе дар сиёсат (ба лиҳози назарӣ) дар миёни мақомоти кунунии Тоҷикистон ҳоким аст, ки… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (6)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Тавҳид ва такомул Аз ҷумлаи масоиле, ки ба назари ман таъсири зиёде дар гароишҳои моддӣ доштааст, таваҳҳуми тазодд миёни асли “хилқат ва офариниш” аз як тараф ва асли “transformisme” яъне асли… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (5)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Тавзеҳи ҷаҳон бо далел ва на иллат Ҳегел мӯътақид шуд, ки тавзеҳи ҷаҳон аз роҳи иллати нахустин, хоҳ ин иллатро зеҳн бидонем ё модда ё Худо, номумкин аст; зеро худи иллати… Read More ›

Сабабҳои гароиш ба материализм (4)

(Илали гароиш ба моддигарӣ, ба қалами Устод Муртазо Мутаҳҳарӣ) Норасоии мафоҳими фалсафии Ғарб Дуввумин иллате, ки дар мавриди гароишҳои моддии дастаҷамъӣ дар ҷаҳони Ғарб бисёр қобили аҳаммият аст, норасоии мафоҳими фалсафии Ғарб аст. Ҳақиқат ин аст, ки Ғарб дар он… Read More ›

Инҳоро бихонед, то бидонед!

Сайидюнуси Истаравшанӣ Яке аз нишонаҳои донишманд будан ин аст, ки донишманд бояд саъй кунад, ҳақоиқро ҳамон тавр, ки ҳаст ба тасвир бикашад ва дар қазоватҳо ва довариҳояш ағрози шахсии худро дахолат надиҳад. Гоҳе дида мешавад, афроде қазоватҳои бисёр нодуруст дар… Read More ›