Фалсафаи ғарб

Табйини дидгоҳи Ричорд Докинз дар нафйи Худо ва нақди он

Ричорд Докинз (Richard Dawkins) устоди “рафторшиносии ҳайвонот” дар Донишгоҳи Оксфурд аст. Ӯ кӯшиш кардааст, то бо далоиле, эҳтимоли вуҷуди Худоро то ҳадди зиёде номумкин бинамоёнад. Умдаи далоили вай дар ин замина иборат аст аз: 1) Асли интихоби табиӣ; 2) Печидагии… Read More ›

Табйин ва нақди дидгоҳи Ҳокинг дар нафйи Худо

Стивен Вилём Ҳокинг (Stephen Hawking) физикдони назарӣ ва кайҳоншиноси бритониёӣ аст. Муҳимтарин осори вай ду китоби “Торихчаи замон” (A Brief History of Time) ва “Тарҳи бузург” (The Grand Design) аст. Ӯ мекӯшад, бо ироаи як теорияи ҷомеъ (M-Thoery), ниёз ба… Read More ›

Нигоҳе ба андешаҳои Мортин Ҳойдегер

Пурсиш: “Чаро ҳастандаҳо ҳастанд, ба ҷойи он ки набошанд?” (Мортин Ҳойдегер) Ҷаноби Сайидюнуси Истаравшанӣ Ҳойдегерро яке аз файласуфони асри 20 гуфтаед, вале чизе, ки дар мавридаш бисёр бароям ҷолиб аст, ҳимояти ӯ аз фошизми ҳитлерӣ буд?! Агар вақт дошта бошед,… Read More ›

Эпикур ва “маргандешӣ”

Пурсиш: Эпикур, файласуфи юнонӣ мегӯяд: “Марги ман беаҳаммият аст, зеро то ман ҳастам, бо ман нест ва вақте марг аз роҳ мерасад, ман нестам”. Оё маргандешӣ хосси Худобоварон аст? Чун ба назар мерасад, маҳз маргандешӣ мардумро ниёзманди анбиё мекунад, чунонки… Read More ›

Пайдоиши ҷаҳон ва тасодуф

Пурсиш: Тибқи назарияи “Big Bang”-и Enstein Geti, тақрибан 13.7 миллиард сол пеш як таркиш ба вуҷуд меояд ва дар ин таркиш каҳкашони Роҳи ширӣ (Milky Way), ки сайёраи мо дар он қарор дорад, аз як ҳубоби хурд ба вуҷуд омадааст…. Read More ›

Оё метавон зиндагиро натиҷаи тахайюлоти башар донист?

Пурсиш: Тахайюл чист? Оё тахайюл метавонад ҳақиқат дошта бошад ва мешавад зиндагиро натиҷаи тахайюлоти башар донист? Vatandor Vatan * * * Посух: Ба номи Худо. Пеш аз посух ба ин пурсиш, лозим аст як матлабро ба унвони муқаддима ёдовар шавам…. Read More ›

Бурҳони Имонуил Конт бар вуҷуди Худо

Сайидюнуси Истаравшанӣ Имонуил Конт (Immanuel Kant, 1724-1804), файласуфи шаҳири олмонӣ, аз фалосифаи дараҷаи аввали Урупо ба шумор меояд ва ғарбиён эътиқоди азиме ба фалсафаи вай доранд ва ӯро аз бузургтарин фалосифаи ҷаҳон ва дар нубуғ ҳамрадифи Арасту ва Афлотун медонанд…. Read More ›

Фрейд ва дин

Сайидюнуси Истаравшанӣ Зайли ёддоште, ки дар он гуфта будам, решаи инкори Худо ва дин аз тарафи бештари донишмандон ва фалосифаи ғарбӣ, ин дар тасаввуроти аҷибу ғариби онҳо дар бораи Худо нуҳуфта буда ва низ дар назароти шигифтангези онон дар бораи… Read More ›

Худо аз нигоҳи Огуст Кант

Сайидюнуси Истаравшанӣ Огуст Кант (Auguste Comte, 1798-1857), файласуф ва ҷомеашиноси фаронсавӣ ва поягузори мактаби позетивизм гуфтааст: “Илм падари табиат ва коинотро аз шуғли худ ҷудо кард ва ӯро ба маҳалли инзиво ронд, ва албатта, аз хадамоти муваққати ӯ изҳори қадрдонӣ… Read More ›

Решаи гаройиш ба дин аз назари Ниче ва Моркс

Сайидюнуси Истаравшанӣ Яке аз фарқҳои асосӣ миёни фалосифаи ғарбӣ (хусусан фалосифаи қарни 17, 18 ва 19 дар Урупо) ва фалосифаи ҷаҳони ислом, дар ин аст, ки: шумо, он диққат ва умқеро, ки назди фалосифаи исломӣ дар таҳлил ва баррасии мавзӯъҳо… Read More ›

“Рисолаи ишқ”-и Ибни Сино (1)

Бахши аввал Сайидюнуси Истаравшанӣ Яке аз рисолаҳои Ибни Сино “Рисолатул-ишқ” аст, ки онро – чунон ки дар оғози рисола омада — ба хоҳиши шогирдаш Абӯабдуллоҳ Фақеҳи Маъсумӣ нигоштааст. Ин рисола бо вуҷуди камии ҳаҷм, рисолаи пурборест. Аз ин рӯ, бар… Read More ›

Худогоҳӣ дар фалсафаи Ибни Сино (2)

Асмо Исҳоқинасаб Бахши дуввум Нисбати “худогоҳӣ” бо мабонии метофизикӣ дар фалсафаи Ибни Сино Метофизики Ибни Сино мубтанӣ бар бархе усули асосӣ ва бунёдин аст, ки ҳамин усул ва мабодӣ ҳастишиносии вайро аз фалосифаи пешин ҷудо карда ва ба он ҳувияти… Read More ›

Худогоҳӣ дар фалсафаи Ибни Сино (1)

Асмо Исҳоқинасаб Бахши аввал Чакидаи мақола Масъалаи “худогоҳӣ” яке аз муҳимтарин масъалаҳоест, ки фалосифа дар тӯли торих бо рӯйкардҳои мухталифе ба он пардохтаанд. Ибни Сино аз ҷумлаи аввалин файласуфоне аст, ки бо рӯйкарде фалсафӣ ва на сирфан ахлоқӣ-динӣ, ин баҳсро… Read More ›

Кош ба дунболи ёфтани посухи ин “Чаро?”-ҳо мебудем!

Сайидюнуси Истаравшанӣ Инсонҳоро ба лиҳози донистани масъалаи рамзу рози зиндагӣ ва ин ки чаро ҳастанд ва аз куҷоянд ва ба куҷо мераванд ва ба қавли Мавлоно: Аз куҷо омадаам, омаданам баҳри чӣ буд? Ба куҷо меравам охир, нанамойи ватанам? —… Read More ›

Нақде бар мақолаи “Баъзе масъалаҳои асосии ҷаҳонбинии Иқбол” — 1

Ба қалами: Маҳмудхон Бурҳонов Бахши аввал Чанде паш мақолае аз ҷаноби Ҳафиз Холиқзода таҳти унвони “Баъзе масъалаҳои асосии ҷаҳонбинии Муҳаммад Иқбол” мунташир шуд, ки муаллиф дар он кӯшидааст, то андешаҳои Иқболро барои ҷомеаи Тоҷикистон хатарнок ва мухарриб ҷилва диҳад ва… Read More ›

Чанд гуфтор аз Арасту

«Ишқ инсонро аз дидани айбҳо манъ мекунад.» (Сухане воқеан баҷост, мехоҳад бигӯяд, вақте ту ба чизе алоқаи зиёде дорӣ, ҳамин алоқаи ту, монеъ мешавад аз дидани айбҳо ва костиҳои фард ва ё он чизе, ки ту ба он алоқаманд ҳастӣ…. Read More ›

Фалсафа имрӯз дигар маҳбуб нест

Гуфторе аз Вил Дурон (Вилям Дюран) дар дебочаи китоби “Лаззоти фалсафа” * * * Чаро ин рӯзҳо фалсафа дигар маҳбуб нест? Чаро фарзандони ӯ, яъне улум, дороии ӯро миёни худ тақсим кардаанд ва худи ӯро бо носипосию хушунате ҷонфарсотар аз… Read More ›

Фалсафа чист?

Фалсафа аз ақсоми илм ба маънои васеъи он аст. Яъне навъе огоҳӣ аз ҷаҳон, аммо ин огоҳӣ бо огоҳие, ки аз тариқи ҳиссу таҷрибаи мустақим ба даст меояд, фарқ мекунад. Ба ҳамин сабаб фалсафа дар баробари илм ба маънои хосси… Read More ›

Зиндагӣ ва шахсияти ҷолиби Имонуел Конт

Саргузашти файласуфон нишон медиҳад, ки зиндагиашон ҳамвора бе фарозу нишеб набудааст. Афлотун, кам монда буд ба унвони барда фурӯхта шавад. Декорт, рӯзе, дар тӯли як сафар, ночор шуд бо аслиҳа аз хеш дифоъ кунад, чаро ки қоиқронон мехостанд ӯро лухт… Read More ›

Касе, ки тавониста масоили печидаро содда баён бикунад

Сайидюнуси Истаравшанӣ Фалсафа, равоншиносӣ, ҷомеашиносӣ ва ғайра, улуме ҳастанд, ки барои фарогирии онҳо одам бояд солҳо дар донишгоҳ таҳсил бикунад ва пас аз ошноӣ бо истилоҳот ва вожаҳои ин улум (ки ғолибан печида ҳам ҳастанд) ва низ огоҳӣ бо оро… Read More ›