Рубрика: Фалсафаи ғарб

Диоген; файласуфи девона ё девонаи файласуф?

Диоген (Διογένης ὁ Σινωπεύς = Диоген Синопский) ҳудуди 320 сол қабл аз мелод ба дунё омадааст. Бо ин ки шахсияти файласуфро надошт, вале дар зумраи файласуфон ҷой мегирад. Мегӯянд ӯ шогирди шогирди Суқрот буда, аммо баъид аст чунин шахсе аслан барои як лаҳза ҳам, ки шуда ба фикри […]

“Метафизика” // Вақте як фаҳми ғалат ҳамаро зеру рӯ мекунад

Сайидюнуси Истаравшанӣ Имрӯза вақте вожаи “метафизика” ба кор бурда мешавад, зеҳнҳо фавран ба сӯи Худо, олами охират, олами арвоҳ ва фариштаҳо ва хулоса, ҳар чи моддӣ нест, меравад. Ва аз мафҳуми “метафизика” ҳам — ки ба арабӣ “мобаъдуттабиа” тарҷима шудааст – ағлаб чунон тасаввур мекунанд, ки “мобаъди табиат” […]

Шинохти истидлолҳои ғалат (муғолата)

Ба қалами Ҳенрик Шенеберг (Henrik Schoeneberg), файласуфи донморкӣ ва поягузори Thales Day Оё то ба ҳол дар бораи “муғолатаи паҳлавони дурӯғин” (straw man = подмена тезиса) ё “муғолатаи моҳии қирмиз” (the red herring = отвлекающий маневр) чизе шунидаед? Агар шунидаед, шояд бароятон ҷолиб бошад, ки бидонед инҳо бахше […]

Наққошони барҷастаи урупоӣ тоъунро чӣ тавр ба тасвир кашидаанд?

700 сол пеш тоъуне кушанда ва фарогир Урупоро ба коми марг фурӯ бурд. Дар қарни 17-ум низ танҳо дар Нопул (Неапол) 200 ҳазор нафар ҷон супурданд. Наққошиҳои он даврон андӯҳи соҳибонашонро зинда нигаҳ дошта ва ҳамчунон дилро мехарошад: Солвотур Рузо (Salvator Rosa), ки марги писарбаччаи навзодашро ба тасвир […]

Иқболи Лоҳурӣ аз назари шаҳид Муртазо Мутаҳҳарӣ

Ба баҳонаи рӯзи даргузашти Иқбол Вежагиҳои Иқболи Лоҳурӣ “Дар хориҷ аз ҷаҳони араб бархе муслеҳон, ки битавон онҳоро “қаҳрамон” номид, каму беш зуҳур карданд. Иқболи Лоҳуриро қатъан як қаҳрамони ислоҳгар дар ҷаҳони ислом бояд ба шумор овард, ки андешаҳои ислоҳияш аз марзи кишвари худаш ҳам гузашт. Иқбол имтиёзҳое […]

Куруно, Фукуёмо ва таърихе, ки поён надорад

Ҳар бор, ки рӯйдоди бузурге (мисли шуюъи бемории куруно) рух медиҳад, бархе андешамандон ин суоли фалсафиро матраҳ мекунанд, ки оё аробаи таърих дубора ба ҳаракат даромадааст? Эътиқод ба рӯйдодҳои бузург ба унвони мутури муҳаррики таърих, зербинои фикрии ин суол аст. Аз дидгоҳи ин андешамандон, таърих дар замоне, ки […]

Секулоризм чизе ҷуз ҳошиянависӣ бар китоби муқаддас нест

Секулорҳо достони оммаписанде барои таъриф кардан доранд: аз назари онҳо, бо ривоҷи адёни иброҳимӣ ҳамаи хубиҳои ҷаҳони погонӣ аз миён рафт ва дунёи тирае аз таҳмили ақоид, таъассуб ва хушунати динӣ ба вуҷуд омад. Аммо китоби ҷадиди Том Ҳулонд (Tom Holland) — муаррихи барҷаста, чизи дигаре мегӯяд. Ҳулонд […]

Ба баҳонаи зодрӯзи Ҳойдегер

Тазаккур: Бо ин ки зодрӯзи Мортин Ҳойдегер (Martin Heidegger) ҳудуди як ҳафта пеш буд яъне 26 сентябр ва қарор буд ин мақоларо дар ҳамон рӯз бигузорам, аммо ба далели даргирӣ бо бархе масоили дигар натавонистам он рӯз гузорам, аммо ба назарам, ҳанӯз дер нашудааст. * * * Мортин […]

Ошноии кӯтоҳ бо китоби “Фалсафаи Чомски”

“Фалсафаи Чомски” китобест аз Муртун Винстун (Morton Winston) дар бораи Нувом Чомски — файласуфи забоншинос ва фаъоли иҷтимоӣ, ки осораш ҳавли меҳвари масоили дониши инсон ва озодии ӯ давр мезанад. Рӯйкарди нависанда дар ин китоб, ироаи таърихчаи ҳаёти фикрии Чомски аст ва бештар дар пайи ироаи ин таърихча […]

Хонише ҷадид аз мудернита

Муруре бар китоби “Решаҳои илоҳиёти мудернита”, навиштаи Мойкл Олен Гилеспи Мудернита (ё ҳамон даврони мудерн) чист ва аз куҷо оғоз шудааст? Ин мафҳум аз ҳамон оғоз муноқишаангез буд. Дидгоҳи роиҷ то кунун ба ин пурсиш ин гуна посух дода, ки мудернита қаламрави секулор аст, ки дар он, инсон […]

Чаро илм ба фалсафа ниёз дорад?

Ба қалами Сино Фаллоҳзода, пажӯҳишгари фалсафа Аз даврони бостон то сароғози даврони мудерн, улуми табиӣ ва риёзӣ ҳамеша бо фалсафа тавъам будаанд. Бисёре аз андешамандони бузурги даврони бостон назири Афлотун ва Арасту, ки мо имрӯза бештари онҳоро ба хотири нубуғи фалсафиашон мешиносем ва меситоем, дар улуми табиӣ ва […]