Рубрика: Фалсафаи ғарб

Вақте мардум суолҳои динии худро аз ҳар касе мепурсанд

Ёддошти Маҳмудхон Бурҳонов Атен Жилсун (Étienne Gilson), филсуфи муосири фаронсавӣ, дар бораи осебшиносии фаҳми дин, ба як матлаби бисёр ҷолибе ишора мекунад. Ӯ мегӯяд, фаҳми дин дар миёни мардум ҳамеша бо ду мушкили асосӣ рӯбарӯ будааст: Мушкили аввал ин ки мардум маъмулан суолҳои динии худро аз ҳар касе […]

Вақте фалсафа ба мусалмонон, масеҳиён ва яҳудиён ниёзе яксон дошт

Ба қалами профессор Питер Одомсун (Peter Adamson) Агар аз шумо бихоҳанд муҳимтарин файласуфи Бағдод дар қарни даҳуми мелодиро ном бибаред, қоъидатан дар бурдани номи Форобӣ тардид ба худ роҳ намедиҳед. Ӯ яке аз маъдуд мутафаккирони ҷаҳони ислом аст, ки номаш барои ғайри мутахассисҳо низ ошност ва ба ҳаққ […]

Агар Окуинос файласуф аст, чаро мутакаллимони мусалмон набошанд?

Ба қалами профессор Питер Одомсун (Peter Adamson) Шояд ман хушбинам, аммо ба назарам, имрӯза ағлаби афрод ба аҳаммият ва асолати фалсафа дар ҷаҳони ислом иқрор мекунанд. Дигар оё муҳаққиқе ҳамчун Бертрон Росел (Bertrand Russell), ки ошкоро дар китобаш “Таърихи фалсафаи ғарб” навиштааст, хоҳад навишт, ки “фалсафаи арабӣ тафаккуре […]

Мантиқ чист?

Ба қалами Катрино Нувойс (Catarina Novaes) Барои ҳар касе, ки иштиёқе ба тафаккури дуруст ё ақаллан тафаккури маъқул дорад, таърихи мантиқ ҷолиби таваҷҷӯҳ хоҳад буд. Таъаммул дар бораи таърихи мантиқ, моро ба таъаммул дар ин бора вомедорад, ки тафаккури дуруст ба чӣ маъност. Оё ба маънои ворид шудан […]

Шаккокият амре вокунишӣ аст

Ба  қалами профессор Питер Одомсун (Peter Adamson) Шояд тасаввур кунед, ки маънои шаккокияти фалсафиро медонед. Маъмулан шаккокияти фалсафиро ба Декорт бармегардонанд, ки дар “Таъаммулот” (Meditations) ин пурсишро матраҳ кард, ки: оё аслан чизе ҳаст, ки битавонад дар мавридаш комилан яқин дошта бошад ё на?! Чунонки ҳама медонанд, ӯ […]

Муаммое ба исми Нуом Чомски

Ба қалами Том Бортлет (Tom Bartlett) Метавонед муҷассамаи кучаки Нуом Чомски (Noam Chomsky)-ро барои боғчаатон ба қимати 195 дулор (бо ҳазинаи ҳамлу нақл) харидорӣ кунед. 15 дулор ҳам бидиҳед, то финҷони қаҳвахӯрии “Нуом чӣ мекард?” бигиред. “Идеяҳои сабзи беранг асабонӣ мехобанд” (Colorless green ideas sleep furiously) — мисоли […]

Оё Чорлз Дорвин атеист буд?

Ба қалами Ҷон ван Виҳе (John van Wyhe), дорвиншинос ва муассиси пойгоҳи Darwin Online Хонандагони даврони мудерн, ҳамвора ба дидгоҳҳои динии Чорлз Дорвин (Charles Darwin) — табиатшиноси барҷастаи давраи Виктуриё ва нависандаи китоби “Маншаъи анвоъ” (Origin of Species) таваҷҷӯҳ кардаанд. Китобфурӯшиҳо ва интернет пур аст аз баҳсҳои мухталиф […]

Маргу зиндагӣ аз назари фалосифаи бадбин

Нороҳатӣ аз марг яке аз иллатҳои пайдоиши бадбинии фалсафӣ аст. Фалосифаи бадбин ҳаёту ҳастиро беҳадаф ва беҳуда ва орӣ аз ҳар гуна ҳикмат тасаввур мекунанд. Ин тасаввур, ононро дучори саргаштагӣ ва ҳайрат сохта ва аҳёнан фикри худкуширо ба онҳо илқо карда ва мекунад. Бо худ меандешанд, агар бино […]

Ёде аз айёми донишҷӯӣ

Сайидюнуси Истаравшанӣ Медонед, рамзу рози таъкиди фаровони ислом бар гуфтани “тасбеҳ” чист? Албатта тасбеҳ, фақат ин нест, ки шумо ба забон такрор кунед: “Субҳоналлоҳ!” Субҳоналлоҳ яъне Худоё, ту поку муназзаҳӣ! Инро тӯтӣ ҳам қодир аст такрор кунад. Балки тасбеҳ, беш аз ҳама, як бовар ва эътиқоди қалбӣ аст […]

Инсони комил (35)

Суханрониҳои шаҳид Муртазо Мутаҳҳарӣ Хулосаи назари экзистенсиализм Мактаби дигареро дар охири ин ҷаласа ба таври хулоса арз мекунам ва тафсилашро дар ҷаласаи баъд баён хоҳам кард. Ин мактаб имрӯз хеле роиҷ аст ва метавон гуфт аз назари арзишҳои инсонӣ ва аз назари хутуте, ки барои инсони комил тарсим […]

Зоти Худо ва тамоюзи сифоти ӯ дар фалсафаи Эспинузо (Спиноза)

Чакидаи мақола Борух Эспинузо (Baruch Spinoza= Бенедикт Спиноза, 1632-1677), файласуфи машҳури ҳуландӣ, Худоро танҳо ҷавҳаре медонад, ки ҳама чиз таҷаллии ӯст. Аз назари ӯ, Худо ба воситаи сифоташ — ки номутаноҳӣ ва бо зоти ӯ муттаҳиданд — дар оламҳои номутаноҳӣ таҷаллӣ мекунад ва албатта дар ин олам бо […]