Фалсафа ва равиши реализм

Фалсафа ва равиши реализм (110)

Зарурат ва имкон (12) Идомаи таълиқаи баҳси пешин Дар хотимаи ин матлаб (матлаби пешин) барои ин ки арзиши афкори моддигароёнро дар ин мавзӯъ равшан кунем, ба як матлаби дигар низ ишора мекунем. Ва он ин ки: фаразан мо бақои иллатро… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (109)

Зарурат ва имкон (11) Матни мақола: Ишкол Баёни гузашта дуруст аст магар дар фоъил. Ва дар ҳақиқат хӯрдагирии мо низ дар атрофи ҳамин иллати фоъилӣ мебошад. Мо ҳаргиз намегӯем инсони бе модда боз инсон аст ё моддаи бе инсоният боз… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (108)

Зарурат ва имкон (10) Матни мақола: Ишкол Мумкин аст гуфта шавад, ки дар мисоли ҳаракати мошин, мо ҳақиқатан аз иллати вуҷуди ҳаракат тафтиш намекунем, балки аз иллати сукуни мошин кунҷковӣ менамоем. Равшантар бигӯем: на ин аст, ки мо эътиқод дошта… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (107)

Зарурат ва имкон (9) Матни мақола: Баёни дигар Аз ҷумла бадеҳиёте, ки мо кучактарин шакку тардид дар он раво надошта ва муассиртарин силоҳи илмии худ медонем, “қонуни иллият ва маълулият” аст (ҳар ҳодиса иллате дорад). Ҳар падида, ки падидор мешавад,… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (106)

Зарурат ва имкон (8) Матни мақола: Дар мақолаи гузашта ба субут расонидем, ки воқеияти ҳастии ҳар моҳияте ҳаргиз нобуд намешавад (бо ҳифзи ваҳдати шароит дар ҳар ду ҳол). Ва ба иборати дигар, ҳар моҳият агарчи назар ба зоти худаш метавонад… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (105)

Зарурат ва имкон (7) Муқаддима (7) Оё мавҷуд маъдум мешавад? (2) Суоли дуввум: Бино бар ин ки “мавҷудият хоссияти зотии вуҷуд аст ва мумтанеъ аст, ки аз вай салб шавад” лозим меояд, ки тамоми вуҷудот воҷиб ба вуҷуби зотӣ бошанд,… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (104)

Зарурат ва имкон (6) Муқаддима (6) Оё мавҷуд маъдум мешавад? (1) Бино бар он чӣ дар ин муқаддима гуфта шуд, ки “зарурат” хоссияти вуҷуд аст ва дар худи ин мақола ба ин сурат истидлол шуда: “Воқеияти ҳастии як моҳият ҳаргиз… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (103)

Зарурат ва имкон (5) Муқаддима (5) Тавҷеҳи низоми мавҷудот Матолибе, ки таҳти ановини гузашта баён кардем, ҳама муқаддимаи тавҷеҳи низоми мавҷудот буд. Аз матолиби гузашта маълум шуд, ки натиҷаи бархе аз назарияҳо нафйи вуҷуб ва зарурати низоми мавҷудот буд, ва… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (102)

Зарурат ва имкон (4) Муқаддима (4) Зарурати биззот ва билғайр Аз он чӣ қаблан дар зимни баён маншаи зарурат ва имкон гуфтем ва аз он чӣ дар зимни баёни қонуни ҷабри иллӣ ва маълулӣ гуфтем, то андозае маънои зарурати биззот… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (101)

Зарурат ва имкон (3) Муқаддима (3) Қонуни иллият ва маълулият Қонуни иллият ва маълулият иборат аз ин аст, ки: ҳар ҳодисае, ки пайдо мешавад, эҳтиёҷ ба муҷид (ба вуҷуд оваранда) ва падидоварандае дорад. Ва ба иборати дигар: ҳар чизе, ки… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (100)

Зарурат ва имкон (2) Муқаддима (2) Ин баҳс илмист ё фалсафӣ? Мумкин аст барои касоне, ки ҳудуди ҳиссу ақл ва ҳудуди илму фалсафаро дуруст бознашнохтаанд, ин таваҳҳум пеш ояд, ки ин масъаларо аз тариқи “улум” метавон ҳал кард, ба ин… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (99)

Мақолаи ҳаштум Зарурат ва имкон (1) Муқаддима (1) Яке аз масоиле, ки дар фалсафа мавриди баррасӣ қарор мегирад ва ҳамвора мавриди таваҷҷӯҳи фалосифаи ҷаҳон буда ин аст, ки: “Оё низоми мавҷудоти ҷаҳон, низоми зарурӣ ва вуҷубӣ аст ё на?” Яъне,… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (98)

Воқеият ва ҳастии ашё (12) Матни китоб: 3) Моҳиёти ҳақиқӣ, ки мо онҳоро “ҷилваҳои гуногуни воқеияти хориҷ дар зеҳн” номидем, дар айни ин ки нисбат ба воқеияти хориҷ эътиборӣ ва пиндорҳои беасар ҳастанд, нисбат ба ҳамдигар мухталиф ҳастанд (чунонки ҳар… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (97)

Воқеият ва ҳастии ашё (11) Дар ин мақола маҷмӯъи масоиле, ки ба номи “масоили вуҷуд” зикр шуда, 12 масъала аст ва мо 7 масъалаи онҳоро комилан тавзеҳ додем. Аз ҳафт масъалаи гузашта дутои онҳо фавқулъода боаҳаммият аст ва аз назари… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (96)

Воқеият ва ҳастии ашё (10) Табоюн ва касрати вуҷудот Назарияи табоюн ва касрати вуҷудот назарияест, ки ибтидоъан барои ҳар кас танҳо назарияи қобили қабул ҷилва мекунад. Ҳукамо мегӯянд, мардуми авом ба ҳасби назари омиёнаи хеш, ин назарияро интихоб мекунанд. Ин… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (95)

Воқеият ва ҳастии ашё (9) Матни китоб: 2. Чунонки дониста шуд, ҳар чизе, ки дорои воқеияти ҳастӣ аст, аз воқеияти ҳастӣ наметавонад канор биафтад, ва аз ин рӯй ихтилофоти воқеӣ, ки дар хориҷ аст, ба худи воқеият бармегардад. Ва аз… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (94)

Воқеият ва ҳастии ашё (8) Матни китоб: Нукоте чанд ё натоиҷе чанд: 1) Мо ба ҳақиқати “ҳастӣ” наметавонем пай бибарем, зеро чунонки дар мақолаи 5 баён кардем, шинохтани ҳар чизе ё ба воситаи моҳияти он мебошад ва ё ба воситаи… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (93)

Воқеият ва ҳастии ашё (7) Матни китоб: Асолати вуҷуд ва воқеият Акнун бояд дид, бо дар назар гирифтани ин ки ҳар чиз дар хориҷ як воҳиди воқеиятдор беш нест ва мо ду мафҳуми мухталиф (моҳият ва ҳастӣ) аз вай мегирем,… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (92)

Воқеият ва ҳастии ашё (6) Матни китоб: Мо дар баробар суфастоӣ (идеалисти ҳақиқӣ), ки ба чизе ҷуз андеша эътироф надошт ва надорад, мегӯем: замин ҳаст, осмон ҳаст, инсон ҳаст, дарахт ҳаст, модда ҳаст, қувва ҳаст… Яъне ҳар як аз ин… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (91)

Мақолаи ҳафтум Воқеият ва ҳастии ашё (5) Матни китоб: Акнун чӣ бояд кард ва ба сӯи кадом васила бояд даст дароз кард? (1) Оё монанди донишмандоне, ки гуфтаанд: ҳақоиқро бояд бо кӯмаки ҳиссу таҷриба фақат ба даст овард, барои шинохтани… Read More ›