Фалсафа ва равиши реализм

Фалсафа ва равиши реализм (127)

Иллат ва маълул (9) Ин буд (яъне он чи дар қисмати қаблӣ гуфта омад) хулосаи назарияи ин донишманди бузург дар боби қонуни иллият. Аз маҷмӯи он чӣ нақл шуд, чанд матлаб истифода мешавад: 1) Илми имрӯз қонуни иллиятро, ки бар… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (126)

Иллат ва маълул (8) Далели ақлӣ ва қиёсӣ (1) Ин роҳ муттакӣ ба таҳлили ақлонии ҳақиқати иллият ва маълулият аст. Мо қаблан дидем, ки иллият ва маълулият мусталзими иртибот ва пайвастагии ду чиз аст, ки мо номи якеро “иллат” ва… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (125)

Иллат ва маълул (7) Матни мақола (идома) 9) Ду иллати мустақил ва ҷудо аз ҳам дар як маълул наметавонад таъсир кунад чунонки як иллат бо як иллият ва таъсир наметавонад дар ду маълул таъсир кунад (1)… * * * Таълиқот:… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (124)

Иллат ва маълул (6) Матни мақола Роҳи дигар Роҳе, ки гуфта шуд, роҳе буд, ки инсон ба назари содда мепаймояд. Назари фалсафии дақиқ низ ҳамин натиҷаро таъйид мекунад. Дар мақолаи 8 ба субут расонидем, ки аввалан, ҳаргиз моҳияти мавҷуде бе… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (123)

Иллат ва маълул (5) Оё қонуни иллият қонунест ҳақиқӣ? (4) Эҳтиёҷ ба иллат (3) 4) Назарияи фақри вуҷудӣ: Тақрири комили ин назария мавқуф бар ин аст, ки роҷеъ ба имкон ва вуҷуби “ҳақиқати вуҷуд” беш аз он андоза, ки дар… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (122)

Иллат ва маълул (4) Оё қонуни иллият қонунест ҳақиқӣ? (3) Эҳтиёҷ ба иллат (2) 2) Назарияи ҳудусӣ: Тибқи ин назария, хусусияте, ки мӯҷиб мешавад шайъ ниёзманд ба иллат бошад, ҳамоно “ҳудус” аст, ва хусусияте, ки мӯҷиб мешавад шайъ бениёз аз… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (121)

Иллат ва маълул (3) Оё қонуни иллият қонунест ҳақиқӣ? (2) Қонуни иллият Мо дар баёноти худамон асли куллии иллиятро аз ду қонуни дигари фаръӣ, ки онҳоро ба номи “қонуни синхият” ва “қонуни ҷабри иллӣ ва маълулӣ” мехонем, муҷаззо шинохтем, вале… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (120)

Иллат ва маълул (2) Матни мақола: Роҳи дигар Роҳе, ки гуфта шуд, роҳе буд, ки инсон ба назари содда мепаймояд. Назари фалсафии дақиқ низ ҳамин натиҷаро таъйид мекунад. (1) * * * Таълиқот: (1) Оё қонуни иллият қонунест ҳақиқӣ? (1)… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (119)

Мақолаи нуҳӯм Иллат ва маълул (1) Матни мақола: Дар мақолаҳои гузашта баён намудем, ки дар нахустин рӯз, ки мо баҳра аз ҳастӣ ёфта ва чашм ба рӯи ин ҷаҳони пурҳодисаву инқилоб боз мекунем, дар сароғоз ҳамоно худ ва корҳои дохилии… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (118)

Зарурат ва имкон (20) Матни мақола: Агар чунончи инсон худро фитратан мухтор намедонист, ҳеч гоҳ бо фикру тараввӣ феълеро анҷом намедод ва ё тарк намекард ва ҳаргиз иҷтимоеро, ки дорои шуъуни мухталифаи амру наҳй ва подошу тарбияту соири тавобеъ аст… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (117)

Зарурат ва имкон (19) Ҷабру ихтиёр (6) Баҳсе бо моддигароён Моддигароён сад дар сад тарафдори ақидаи ҷабр ҳастанд ва ҳар гуна ихтиёр ва озодиро аз инсон дар муқобили авомили моддии муҳит ва ҷабри таърих мунтафӣ медонанд. Моддигароён кӯшиш мекунанд, ки… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (116)

Зарурат ва имкон (18) Ҷабру ихтиёр (5) “Ҷабру ихтиёр” ва ахлоқ Масъалаи ҷабру ихтиёр аз назари тарбият ва ахлоқ, аз ҷанбаи хоссе мавриди мутолеа қарор мегирад, ва он ин ки: оё ахлоқ ва малакоти руҳии инсон қобили тағйиру табдил ҳаст… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (115)

Зарурат ва имкон (17) Ҷабру ихтиёр (4) Ҷабру тафвиз аз ҷанбаи каломӣ Мутакаллимон дар мабоҳиси илоҳиёт он ҷо, ки аз умум ва шумули иродаи зоти Борӣ нисбат ба ҳамаи ҳаводиси ҷаҳон сухан мегӯянд, ин мабҳасро пеш меоваранд, ки оё иродаи… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (114)

Зарурат ва имкон (16) Ҷабру ихтиёр (3) Аз маҷмӯи он чӣ то кунун гуфта шуд маълум шуд, ки аввалан, афъоли содира аз инсон — монанди ҳар мумкинулвуҷуди дигаре — дар зоти худ ба таврест, ки мумкин аст бишавад ва мумкин… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (113)

Зарурат ва имкон (15) Ҷабру ихтиёр (2) Мо бояд дар инҷо ба ду қисмат бипардозем: яке ин ки нафйи зарурати иллӣ ва маълулӣ мулозим бо озодӣ ва ихтиёр нест, балки мунофӣ бо он аст. Ва дигар ин ки зарурати иллӣ… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (112)

Зарурат ва имкон (14) Ҷабру ихтиёр (1) Гуфтугӯ аз “вуҷуб ва зарурати низоми мавҷудот” хоҳ нохоҳ мунҷар ба баҳс аз масъалаи хоссе мешавад, ки ҳамвора аз ҷанбаҳои мухталифе мавриди таваҷҷӯҳи уламо ва фалосифа буда ва дар тамоми давраҳо ва асрҳо… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (111)

Зарурат ва имкон (13) Матни мақола: Ишкол Ин сухан бо фарзияи физикии Нютон, ки мегӯяд: “Ҳар ҷисме ҳамеша бар ҳолати сукун ё ҳаракати якнавохти худ боқӣ мемонад магар ин ки қувваҳое, ки бар вай коргар меафтад маҷбураш созанд, ки ҳолати… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (110)

Зарурат ва имкон (12) Идомаи таълиқаи баҳси пешин Дар хотимаи ин матлаб (матлаби пешин) барои ин ки арзиши афкори моддигароёнро дар ин мавзӯъ равшан кунем, ба як матлаби дигар низ ишора мекунем. Ва он ин ки: фаразан мо бақои иллатро… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (109)

Зарурат ва имкон (11) Матни мақола: Ишкол Баёни гузашта дуруст аст магар дар фоъил. Ва дар ҳақиқат хӯрдагирии мо низ дар атрофи ҳамин иллати фоъилӣ мебошад. Мо ҳаргиз намегӯем инсони бе модда боз инсон аст ё моддаи бе инсоният боз… Read More ›

Фалсафа ва равиши реализм (108)

Зарурат ва имкон (10) Матни мақола: Ишкол Мумкин аст гуфта шавад, ки дар мисоли ҳаракати мошин, мо ҳақиқатан аз иллати вуҷуди ҳаракат тафтиш намекунем, балки аз иллати сукуни мошин кунҷковӣ менамоем. Равшантар бигӯем: на ин аст, ки мо эътиқод дошта… Read More ›