Рубрика: Фалсафа

Хӯйи раъият аз хӯйи малик зояд

Насиҳате аз Имом Абӯҳомиди Ғаззолӣ дар “Насиҳатул-мулук” “Ҳакимон гуфтаанд, ки хӯйи (хислати) раъият (мардум) аз хӯйи малик (подшоҳ) зояд, ки мардуми омма ва ҳашам (хидматкорон) неку бад аз мулук (ҳокимон) шаванд аз он, ки хӯй аз эшон гиранд. Набинӣ, ки андар таворих (таърихҳо) овардаанд, ки Валид ибни Абдулмалик […]

Оё олами ҳастӣ оғозе дорад?

Ба қалами Маҳмудхон Бурҳонов Бемаънитарин суоле, ки дар тӯли таърихи тафаккури башар зеҳни бархеро бо худ машғул карда, суол аз кай пайдо шудани олами ҳастӣ аст. Ва бемаънитар аз он посухест, ки барои пайдоиши олами ҳастӣ замон муайян кардааст. Хеле аҷиб аст, ки на суолдиҳандагон ва на посухгӯяндагон […]

Диоген; файласуфи девона ё девонаи файласуф?

Диоген (Διογένης ὁ Σινωπεύς = Диоген Синопский) ҳудуди 320 сол қабл аз мелод ба дунё омадааст. Бо ин ки шахсияти файласуфро надошт, вале дар зумраи файласуфон ҷой мегирад. Мегӯянд ӯ шогирди шогирди Суқрот буда, аммо баъид аст чунин шахсе аслан барои як лаҳза ҳам, ки шуда ба фикри […]

“Метафизика” // Вақте як фаҳми ғалат ҳамаро зеру рӯ мекунад

Сайидюнуси Истаравшанӣ Имрӯза вақте вожаи “метафизика” ба кор бурда мешавад, зеҳнҳо фавран ба сӯи Худо, олами охират, олами арвоҳ ва фариштаҳо ва хулоса, ҳар чи моддӣ нест, меравад. Ва аз мафҳуми “метафизика” ҳам — ки ба арабӣ “мобаъдуттабиа” тарҷима шудааст – ағлаб чунон тасаввур мекунанд, ки “мобаъди табиат” […]

Шинохти истидлолҳои ғалат (муғолата)

Ба қалами Ҳенрик Шенеберг (Henrik Schoeneberg), файласуфи донморкӣ ва поягузори Thales Day Оё то ба ҳол дар бораи “муғолатаи паҳлавони дурӯғин” (straw man = подмена тезиса) ё “муғолатаи моҳии қирмиз” (the red herring = отвлекающий маневр) чизе шунидаед? Агар шунидаед, шояд бароятон ҷолиб бошад, ки бидонед инҳо бахше […]

Наққошони барҷастаи урупоӣ тоъунро чӣ тавр ба тасвир кашидаанд?

700 сол пеш тоъуне кушанда ва фарогир Урупоро ба коми марг фурӯ бурд. Дар қарни 17-ум низ танҳо дар Нопул (Неапол) 200 ҳазор нафар ҷон супурданд. Наққошиҳои он даврон андӯҳи соҳибонашонро зинда нигаҳ дошта ва ҳамчунон дилро мехарошад: Солвотур Рузо (Salvator Rosa), ки марги писарбаччаи навзодашро ба тасвир […]

Фалсафаи шурур

Ёддошти Маҳмудхон Бурҳонов Масъалаи шарро аз як нигоҳи дигар ҳам метавон баррасӣ ва посух дод. Дар як сухан, шарр он чизест, ки ба инсон зарар мерасонад. Аммо масъала ин аст, ки оё дунёи безарар барои инсон матлуб хоҳад буд? Зарар набошад яъне ин ки ҳаргиз касе бемор нашавад, […]

Иқболи Лоҳурӣ аз назари шаҳид Муртазо Мутаҳҳарӣ

Ба баҳонаи рӯзи даргузашти Иқбол Вежагиҳои Иқболи Лоҳурӣ “Дар хориҷ аз ҷаҳони араб бархе муслеҳон, ки битавон онҳоро “қаҳрамон” номид, каму беш зуҳур карданд. Иқболи Лоҳуриро қатъан як қаҳрамони ислоҳгар дар ҷаҳони ислом бояд ба шумор овард, ки андешаҳои ислоҳияш аз марзи кишвари худаш ҳам гузашт. Иқбол имтиёзҳое […]

Куруно, Фукуёмо ва таърихе, ки поён надорад

Ҳар бор, ки рӯйдоди бузурге (мисли шуюъи бемории куруно) рух медиҳад, бархе андешамандон ин суоли фалсафиро матраҳ мекунанд, ки оё аробаи таърих дубора ба ҳаракат даромадааст? Эътиқод ба рӯйдодҳои бузург ба унвони мутури муҳаррики таърих, зербинои фикрии ин суол аст. Аз дидгоҳи ин андешамандон, таърих дар замоне, ки […]

Ду ҳикмат аз Мавлоно

Ҳамаро дӯст дор, то ҳамеша дар гулу гулистон бошӣ Дар “Фиҳӣ мо фиҳӣ” гӯяд: “Гуфт: Қозӣ Иззуддин салом мерасонад ва ҳамвора санои шумо ва ҳамди шумо мегӯяд. (Мавлоно) фармуд: Ҳар ки аз мо кунад ба некӣ ёд, Ёдаш андар ҷаҳон ба некӣ бод! Агар касе дар ҳаққи касе […]

Хирадгароӣ ба чӣ маъност

Ёддошти Маҳмудхон Бурҳонов Хирад ба нерӯе гуфта мешавад, ки инсон ба василаи он метавонад дурустро аз нодуруст ташхис бидиҳад. Ташхиси дуруст аз нодуруст дар ҳамаи масоил барои ҳар инсоне муяссар нест, зеро ниёзманди огоҳӣ аз мавзӯи мавриди баҳс аст. Ва пурвозеҳ аст, ки огоҳӣ аз ҳар мавзӯе, ниёзманди […]