Рубрика: Фалсафа

Ба баҳонаи зодрӯзи Хоҷа Насируддини Тӯсӣ

Сарзамини Тӯс ноҳияе аз Хуросони бузург аст, ки хостгоҳи донишварони бузург ва таърихсоз будааст. Имрӯза яке аз маҳаллаҳои шаҳри Машҳади Эрон ба шумор меояд. Гӯянд, замоне Шайх Ваҷиҳуддин Муҳаммад ибни Ҳасан (падари Хоҷа), ки аз бузургон ва донишварони Эронзамин буда ва дар рустои Ҷаҳруд зиндагӣ мекард (1), ба […]

Гуфторе аз Имом Ғаззолӣ (р)

Имом Ғаззолӣ (р) дар муқаддимаи китоби гаронмояи “Ал-мунқизу миназ-залол” (Наҷотдиҳанда аз гумроҳӣ)-и худ аз ҷумла мегӯяд: “Ташнагии идроки ҳақоиқ ва ишқ ба таҳқиқ, бо ниҳоди ман сиришта ва аз оғози ҷавонӣ бо ман ҳамроҳ буд ва аз дербоз ба дарёфти ҳақиқати ҳар чизе ташна будам. Ин ташнагӣ ихтиёри […]

Ду гуфтор аз Мавлоно

“Агар дар бародари худ айб мебинӣ, он айб дар туст, ки дар ӯ мебинӣ… Гуфт: Пилеро оварданд бар сари чашмае, ки об хӯрад. Худро дар об медид ва мерамид. Ӯ мепиндошт, ки аз дигарӣ мерамад, намедонист, ки аз худ мерамад. Ҳамаи ахлоқи бад – аз зулму кину ҳасаду […]

Посух ба пурсише дар бораи “асолати тасаввур” (идеализми субьективӣ)

Пурсиш: Оиди он нуқтаю назар, ки ин дунёи мо виртуалӣ буда он чизеро мебинем аслӣ нест, чӣ ақида доред? Яъне оиди назарияи идеализми субьективӣ дар фалсафа чӣ ақида доред? Д.В. Посух: Ба номи Худо. Аввалан, пӯзиш мехоҳам, ки посух ба пурсиши шумо бо андаке таъхир анҷом мегирад, зеро […]

Роҷер Эскрутон, аз боризтарин файласуфони муосир даргузашт

Роҷер Эскрутон (Roger Scruton), файласуфи бритониёӣ дар синни 76-солагӣ даргузашт. Ин файласуфи бритониёӣ рӯйкарде муҳофизакорона дошт ва бархе аз андешаҳои ғолиби имрӯзиро мавриди нақд қарор медод. Бо феминизм мухолифат карда ва онро “рӯйкарде ифротӣ” медонист. Мӯътақид буд, ки феминизм равобити башарро дучори ихтилол мекунад, чаро ки вақте занон […]

Ҳасрати руҳи Сӯфии Даҷҷол

(Ҳикояи фалсафӣ-ирфонӣ аз китоби “Фиребхӯрдагонем-и Луқмон Бойматов) Ҳамаи офоте, ки ба дасти башар эҷод мешавад аз иштибоҳи ақл аст, ки он аз роҳи васваса инсонро ба арсаи хатар мебарад. Сӯфии Даҷҷолро ба муносибати кирдору аъмолаш ва ба сабаби кӯриву лангӣ дар миёни муосирон ба ин ном мехонданд. Ин […]

Зиндагӣ кардан ба маънои фалсафидан аст // Ҳар инсоне андешаманд аст

Ғуломҳусайни Иброҳимии Динонӣ, файласуфи муосири Эрон, дар посух ба ин пурсиш, ки фалсафа чист ва мардум чӣ фаҳме аз фалсафа доранд, фалсафаро ба “таъаққули дуруст” таъриф кард ва афзуд: “Ҳар одаме меандешад ва таъаққул мекунад, Худованд инсонро оқил офарида, то бо ақли худ кор кунад, аммо андешидан мумкин […]

Забон ва хатти форсӣ гарави бақои миллати тоҷиканд

Нуздаҳ гуфтаҳо дар соли нуздаҳ (Баргузида аз навиштаҳои муаррих Луқмон Бойматов) 1. Роҳи илм аз сиёсат ҷудост. Донише, ки бепоя аст, бар рӯй ниқоби сиёсат мекашад. 2. Фасод ҷурм аст ва фосид муҷрим. Мардуме, ки аз фасоду фосидон ҳимоят мекунанд, худ шарикони фасод ва ёрони фосидонанд. 3. Хоки […]

Чанд панд аз чанд ҳаким

* Бишр ибни Ҳорис гӯяд: ду сифат мардумро ҳалок карда: ғайбат ва худписандӣ. * Афлотун гӯяд: нодон душмани хеш аст, чӣ гуна дӯсти дигарон мешавад? Он ки ҳимматаш шикам аст, қиматаш фаровардаи он аст. * Аз Дюжан (Diogenes), файласуф ва ҳакими юнонӣ пурсиданд: кадомин сифат саранҷомаш беҳтар аст? […]

Ибни Рушд ва кӯшиши ӯ барои исботи ҳамоҳангӣ миёни ақл ва имон

Ба баҳонаи солрӯзи даргузашти Ибни Рушд Сайидюнуси Истаравшанӣ Абулвалид Муҳаммад ибни Аҳмад Ибни Рушди Андалусӣ машҳур ба Ибни Рушд, ҳамачиздон ва файласуфи номдори араби Андалус (Испониё), ки дар Урупо ба Averroes маъруф аст, дар соли 1126 дар Қуртуба (Кордова) мутаваллид ва дар соли 1198 дар Марокаш чашм аз […]

Пандҳои ҳакимон

* Ҳакиме гӯяд: оқил бояд ду ойина дошта бошад: дар яке, бадиҳои хеш бинад, то худро ҳақир бибинад ва битавонад айбҳояшро ислоҳ кунад. Ва дар ойинаи дигар, хубиҳои дигарон бинад, то он чӣ битавонад, ба чанг оварад ва худро бад-онҳо биёрояд. * Ду чиз аст, ки то ҳаст, […]