Tag: фалсафаи исломӣ

Фалсафа ва равиши реализм (165)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (7) Матни мақола 3) Мегӯянд: аз қонуни иллияту маълулият, ки дар Худошиносӣ истеъмол мешавад, ҷуз тадоъии маъонӣ наметавон пазируфт, ва тадоъии маъонӣ дар ҷое ба дард мехӯрад, ки ҳисс кор кунад (1). 4) Мегӯянд: аҳком ва қазоватҳои мо дар ҳақиқат як ришта фарзияҳое аст, […]

Фалсафа ва равиши реализм (164)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (6) Матни мақола Мо бо ин баён (ки дар қисмати пешин гуфта омад) ба ин натиҷа мерасем, ки: Баҳсу гуфтугӯ дар (бораи) Худои ҷаҳон, фитрии инсон аст. Ва бо ин натиҷа, посухи пурсиши аввал аз пурсишҳои сегона, ки дар оғози сухан гузошта будем, равшан […]

Фалсафа ва равиши реализм (163)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (5) Матни мақола Касе, ки ҷумлаи фавқро (яъне ҷумлаи Худои ҷаҳон ва ҷаҳонро) шунида ва мутаваҷҷеҳ мешавад, ки мо дар садади баҳс аз чунин мавзӯе ҳастем, табъан аз худ мепурсад, ки: 1) Чаро бояд аз Худои ҷаҳон баҳс кард? (1) 2) Оё ин баҳс […]

Фалсафа ва равиши реализм (162)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (4) Муқаддима (4) Муаллифи донишманди китоби “Роҳи тайшуда”, ки мӯътақид аст роҳи Худошиносӣ мунҳасиран ҳамон роҳи ҳиссу табиат аст, дар баҳси “тавҳид” пас аз тавзеҳи норасоӣ дар бораи таърихи дин ва парастиш ва натоиҷи илму фалсафа ва ишора ба ин ки роҳҳои ақлӣ ва […]

Фалсафа ва равиши реализм (161)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (3) Муқаддима (3) Ҷумлае ба Расули Акрам (с) нисбат дода шудааст, ки: عليكم بدين العجائز “Бар шумо бод ба дини пиразанон!” Ин ҷумла мустамсаке шуда барои мункирини таъаммуқу тадаббур дар маорифи ғайбӣ ва масоили моварои табиӣ. Ин ҷумла ба сурати ҳадис дар ҳеч китоби […]

Фалсафа ва равиши реализм (160)

Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (2) Муқаддима (2) Дар бораи зот ва сифот ва асмои Ҳақ, дар шарқу дар ғарб аз тарафи фалосифа, урафо, мутакаллимин баҳсҳои истидлолии фаровон бо сабкҳои гуногун ба амал омадааст, вале дар мутуни исломӣ як сабки комилан ибтикорӣ ва бесобиқа унвон шудааст, ва ҳам масоиле […]

Фалсафа ва равиши реализм (159)

Ҷилди панҷум Худои ҷаҳон ва ҷаҳон (1) Муқаддима (1) Мабоҳиси ин ҷилд кӯшиши мухтасаре аст дар бораи он чӣ дар истилоҳи ҳукамои исломӣ “илоҳиёт бил-маънал-ахасс” (илоҳиёт ба маънои хосстар) хонда мешавад, яъне дар заминаи шинохти Худованд ва сифот ва афъоли ӯст. Саъй шуда бо роҳнамоии далелҳои ақлӣ ва […]

Фалсафа ва равиши реализм (159)

Моҳият, ҷавҳар, араз (2) Матни мақола Озмоиши илмӣ чӣ мегӯяд? Мумкин аст дар натиҷаи равише, ки ахиран гурӯҳе аз донишмандон монанди Огуст Кант (Auguste Comte) ва дигарон пеш гирифтаанд, ишкол ва хӯрдагирӣ шуда гуфта шавад: Улум ба ҷуз ҳавосс ва таҷриба ба чизи дигар эътимод намекунад ва мо […]

Фалсафа ва равиши реализм (158)

Мақолаи сездаҳум: Моҳият, ҷавҳар, араз (1) Моҳият Дар мақолаи 5 ва ҳамчунин дар мақолаи 7 баҳсе дар атрофи “моҳият” намуда иҷмолан равшан кардем, ки моҳият — дар муқобили вуҷуд — чист ва мо чӣ гуна бо он бархӯрд мекунем, ва дар инҷо низ ба унвони тавзеҳи бештар мегӯем: […]

Фалсафа ва равиши реализм (157)

Мақолаи дувоздаҳум: Ваҳдат ва касрат Агар чунончи ба идрокот ва афкори соддаи худ расидагӣ карда ва таваҷҷӯҳ бинамоем, хоҳем дид, ки пас аз идроки воқеияти ҷаҳони хориҷ — муқобили сафсата — яке аз равшантарини қазияҳое, ки тасдиқ мекунем ин қазия аст: “Падидаҳои бисёре дар ҷаҳон ҳаст” ва қазияи […]

Фалсафа ва равиши реализм (156)

Мақолаи ёздаҳум: Қидам ва ҳудус Матни мақола Тақаддум ва таъаххур ва маъийят (пешӣ ва пасӣ ва боҳамӣ) Агар дар як хатте нуқтаеро мабдаъ қарор дода ва ду нуқтаи дигарро, ки боз дар рӯи он хатт ҳастанд, бо мабдаи мафруз аз ҷиҳати дурӣ ва наздикӣ бисанҷем, нуқтаи наздиктар ба […]